Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

invloed dezer krachten te bedwingen. En animisme en fetischisme worden terecht als primitieve vormen van den godsdienst beschouwd. 1)

Maar zelfs al bestonden er ruwe en onbeschaafde stammen zonder godsdienst, dan nog zou de stelling : de godsdienst behoort bij de menschelijke natuur niet omvergeworpen zijn. Want als wij spreken van de menschelijke natuur, dan bedoelen wij de menschelijke natuur in haar normale ontwikkeling. Welnu — onder die volkeren, die een zekere ontwikkeling hadden bereikt, zoekt men tevergeefs naar godsdienstlooze.

Maar zijn er dan geen menschen zonder godsdienst, zijn er dan geen atheïsten ? Deze vraag kan niet ontkennend worden beantwoord. Ik herinner hierbij echter aan hetgeen ik reeds gezegd heb over de verschillende groepen van ongeloovigen. Doch ook al erkent men het bestaan van atheïsten, wat bewijst dit tegen onze stelling ? Er zijn menschen zonder kunstzin, zonder wetenschappelijken aanleg ; er zijn hartelooze en gewetenlooze menschen. Toch zal niemand ontkennen, dat schoonheidsgevoel, rede, gemoed en geweten tot den geestesinhoud van den mensch behooren. Op denzelfden grond kan men ook Kèt feit van het atheïsme niet gebruiken om daarmede de rechtmatigheid van het geloof in twijfel te trekken.

Bovendien moet ik nog hierop wijzen, dat de godsdienst niet een geringe, maar een zeer gewichtige plaats heeft ingenomen bij de verschillende volkeren. Men behoeft slechts te denken aan Grieken, Romeinen, Germanen en de Christelijke volkeren. Zoozeer is de behoefte om te gelooven den mensch ingeschapen, dat, wanneer op een tijd van warmte een tijd van inzinking volgde, het tijdperk van geloof niet week voor een tijd van ongeloof, maar van bijgeloof. Een boek als ,,de Nieuwe Mystiek" *)

1) Chantepie de la Saussaye, Lehrbuch der Religionsgeschichte, I, § 3-

2) Dr. H. M. van Nes, Rotterdam, Bredée.

4

Sluiten