Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heeft gegeven wat des keizers is, dan moet hij altijd nog een deel des levens reserveren, dat Gode toekomt, en de vraag is altijd: Wat is dat ?

De verhouding in de middeleeuwen.

Gedurende de nu eerstvolgende eeuwen echter had de kerk met die vraag nog niet zo heel veel moeite. Nadat de staat voor haar een eigen levensterrein had opengesteld, werd beider verhouding als die van twee koloniserende mogendheden in een pas ontdekt en onontgonnen werelddeel; de grenzen behoeven nog niet nauwkeurig afgebakend te worden, daar elk nog genoeg ruimte voor expansie heeft.

De staat heeft het gedurende al die eeuwen trouwens druk genoeg met zichzelf te midden van de wisselingen der op en neer golvende volkerenwereld te handhaven, en is al blij, als hij voldoende geld heeft voor de hofhouding zijner vorsten en voor de bekostiging zijner onophoudelijke oorlogen. Met de rest van het leven bemoeit hij zich weinig of niet.

Onderwijl breidt de macht en de invloed van de kerk zich in stilte uit. Zij bedijkt polders, onderwijst de kinderen, beoefent kunsten en wetenschappen, ontwikkelt haar eigen moraal, die ze ook tegenover de overheid weet te handhaven, en haar opperhoofd tooit zich op het laatst met een kroon, driemaal zo hoog als die van enig ander wereldlijk vorst. Dan, in de middeleeuwen, wordt het conflict steeds meer accuut. Geen paus zal ooit groter zijn dan Hildebrand, wijl geen zich ooit zo klaar bezonnen heeft op, en zo krachtig te weer gesteld heeft voor de oude droom van het Godsrijk, als hij, die, in consequente religiositeit, geen wereldlijk vorst erkennen wilde,

Sluiten