Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

len en landbouw instituten, — dit verschrikkelijk resultaat: Minder brood dan in den tzaristischen tijd, minder melk, vleesch en vet, minder aardappelen,.... meer ellende, meer honger.

Pracht cijfers van stijgende produktie, — waaraan de maniakken van „plan" en „rationalisatie" kunnen likkebaarden, — en toenemende ellende.

Wij hadden altijd geleerd, dat dat de wet was van het kapitalistische produktiestelsel. Maar dat het óók kon voorkomen in een stelsel van socialistische, laat het dan zijn staatssocialistische produktie, dat hadden wij niet gedroomd.

Hoe is zoo iets verschrikkelijks mogelijk geworden?

Het is mogelijk geworden doordat men — ook een deskundige als Schiller is hiervan overtuigd — het allervoornaamste heeft vergeten: n.1. dat de mensch een „produktiefaktor" is van geheel bijzonderen aard.

Men heeft geen rekening gehouden met den mensch, met de menschelijke ziel, met datgene in den mensch „wat zich niet laat rationaliseeren." Men heeft zich laten verleiden te gelooven, door zijn eenzijdige en leerstellige materialistische denkwijze, dat men den mensch dwingen kan, als ijzeren en stalen dingen. Men heeft, precies tegen den raad van Lenin ingaand, de boerenmassa's een twee drie in het gareel van mechanisme en staatsabsolutisme willen spannen."

En nu — haar conclusie?

Zeker — ze blijft socialiste. En er is veel wat haar in het werken der Sovjets aantrekt. Maar zij verzet zich tegen de menschonteerende methoden en schrijft dan:

„Eerst heeft men de arbeiders in het juk der produktie gespannen, een einde gemaakt aan de medezeggingschap, het boetenstelsel weer ingevoerd, de vrijheid van beweging en domicilie afgeschaft. Nu gaat het met de boeren den zelfden weg op. Inplaats van den coöperatieven weg der ontwikkeling te gaan, die van het initiatief van elk bedrijf, sloeg men den bureau-

Sluiten