is toegevoegd aan uw favorieten.

Onze voor-oordeelen

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vorm van een waardeeringsoordeel en in de tweede plaats doordat men er de „vermogens-leer", dat niet dan met groote omzichtigheid te gebruiken erfstuk uit de zoo rijke geestelijke nalatenschap van ARISTOTELES, — op toepaste.

Wat het eerste betreft heb ik u maar te herinneren aan de vraagstelling zelf: utra potentia nobilior r of: utrum voluntas sit altior potentia quam intellectus ? om u terstond te doen zien, dat het daarbij gaat om een waardeering.

Maar de psychologie, — en de verhouding van denken en willen is toch allereerst een psychologisch probleem, — heeft met waardeeringsoordeelen niet van doen en vraagt dus niet naar nobilior of altior. Zij toch beoordeelt niet maar oordeelt; vraagt niet naar wat behoort te zijn, maar naar wat is; waardeert niet maar constateert; heeft in één woord te doen met zijns-oordeelen, al is zij zich ook, en dat niet het minst in onze dagen, volkomen bewust, dat deze haar oordeelen niet alle op apodikticiteit aanspraak maken.

De psychologie zoekt te verklaren, de normatieve wetenschappen beoordeelen.

Het verschil zal u, zoo noodig, duidelijk worden, indien u maar even denkt aan het verschil tusschen de psychologische verklaring en de ethische beoordeeling omtrent de handelingen dier Franschen automobilisten, wier proces, als dat der „auto-bandieten", thans te Parijs wordt gevoerd. Een verschil dat, als u het eenmaal te pakken hebt, u ook zal behoeden tegen het, van zonderlinge begripsverwarring getuigend beweren : tout compre?idre c'est tout pardonner. Iets wat Madame DE STAËL, die er nog maar altijd op wordt aangekeken, zoo verstandig is geweest van niet te zeggen.

Zeker, een waardeeringsoordeel moet, zal het niet