is toegevoegd aan uw favorieten.

Onze voor-oordeelen

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ontzeggen. Alleen maar, men moet nu ook weer niet in het andere uiterste vervallen door haar alle passiviteit te ontzeggen. Wat toch is om iets te noemen in het psychisch gebeuren meer passief dan het verschijnsel hetwelk wij saamvatten onder den naam van het „gevoel" of de „Gefühle", en de zaak is er dan ook zeker niet op verbeterd toen de heer Tetens van een „gevoels-vermogen" ging praten, niemand minder dan Kant hem dit nadeed, en het een tijd lang mode werd om, tusschen het „ken"- en „begeer-vermogen" een „gevoelsvermogen" in te schuiven.

Het bedenkelijke echter van de oude „vermogensleer", dat wat het 'm gedaan heeft, is tweeërlei.

Ten eerste heeft men van de ééne psychischekracht twee geïsoleerde krachten gemaakt en ten tweede heeft men die krachten gehypostaseerd.

Over dat eerste straks nader.

Wat dat tweede betreft, dat „hypostaseeren" kan ik het niet anders zien, dan als een onbedachtzaam toegeven aan de zoo dikwijls en veelszins ons verschallekende neiging om alles te verzelfstandigen of tot „wezenheden", te maken. Een treffend voorbeeld daarvan hebben wij aan den term „geweten". Wat wij in de markttaal van het leven „geweten" noemen is niet anders dan het zich innerlijk-gedrongen-gevoelen bij den zondigen mensch tot zelfbeoordeeling. Doch men heeft dit zich innerlijk-gedrongen-gevoelen tot zelfbeoordeeling zonder bedenken gezet in de categorie van de substantialiteit, het gemaakt tot een wezen, „het geweten" en het toen, als alle andere „wezens" eigenschappen en werkingen toegekend ; wat dan alles bovendien nog vèrbeeld werd door de dichtende phantasie.

Niet anders is het gegaan met de twee geïsoleerde psychische krachten van denken en willen. Men is gaan