is toegevoegd aan uw favorieten.

Hoe staat het socialisme als wereldmacht tegenover het christendom

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

andere krachten werken dan in de natuurfactoren der z.g.n. doode stot, geestelijke krachten namelijk, waarvan wii. in het huidige stadium van onze kennis, niet weten, waartoe hun wisselwerking zal leiden i). Het historisch materialisme moet zijn aanspraken matigen, als zou het alleen in staat zijn het volle licht der erkenning te doen opgaan over alle sociaal-geestelijke verschijnselen, als zou het vermogen, hen allen, voor zoover zij verklaarbaar zijn, volkomen te verklaren.

Zoo min als het uiterlijke empirische leven het geheele leven vormt, zoo min bezit het historisch materialisme het monopolie tot de verklaring des levens. En zoomin als de mensch uitsluitend uit het bewuste en rationeele leeft, zoo min kunnen de godsdienst, de kunst en de philosophie geheel en al tot rationeele oorsprongen herleid en door het verstand volkomen opgelost worden 2).

Hendrik de Man verdedigt in zijn boek ,,De Psychologie van het Socialisme , dat niet anders is dan een stuk geestelijke autobiografie, de bevrjfcfing van de Marxistische denkwijze. Daar is een bewuste tegenstelling tusschen zijn denkwijze en de Marxistische. Het Marxisme heeft den socialisten niet de wegen gewezen, die konden voeren .tot vervulling van hun zedelijken plicht ten opzichte van de menschheid. De Man's kritiek op het Marxisme ligt dan ook niet zoozeer op het terrein van het weten als wel van het geweten. Hij wil het socialisme zien onder een levendiger, universeeler, humanistischer, ethischer, zelfs godsdienstiger voorkomen, dan het Marxisme dit kan doen. Het socialisme zal de wereld slechts dan geestelijk kunnen vernieuwen, op voorwaarde, dat het zichzelf geestelijk vernieuwt. Daarom is heel het werk van De Man een hartstochtelijk getuigenis: Het Marxisme is dood, leve het socialisme 3).

In ons land getuigt in den geest van De Man vooral Ds. W. Banning. JJs. .banning is met hart en ziel socialist. Marxist is hij in geen enkel opzicht. Natuurlijk kent ook Ds. Banning het bestaand verband tusschen socialisme en Marxisme. Evenwel: in dit historisch verband is het Marxisme voor hem niet een economisch systeem, maar een religie. De groote waarde van het Marxisme ligt niet allereerst in zijn wetenschappelijke juistheid, maar in het feit, dat het

') Dit citaat ontleen ik aan het boek van Dr. Eigeman blz. 67.

2) H. Roland Holst-van der Schalk „Over Leven en Schoonheid", blz. 484. Vgl. ook van dezelfde „Communisme en Moraal" en de artikelen „Communisme en Religie", „Het Relig. Soc. Verbond" in „De Kommunist", 28 Maart en 4 April 1925. Ook „De weg tot de Eenheid" en haar referaat „Sozialismus als persönliche Lebensgestaltung" in „Sozialismus aus dem Glauben".

3) Men leze H. de Man „De Psychologie van het Socialisme", „Het Socialisme als Kuituurbeweging", „Socialisme en Marxisme" en zijn referaat „Die Begründung des Sozialismus" in „Sozialismus aus dem Glauben". Een belangwekkende bespreking van De Man s boek gaf Ds. F. Kuiper in „Eltheto", April 1928 „De wil tot Socialisme".