Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

welke kwaliteit ile zintuigen zouden reageren, wanneer zij nimmer door adaequate prikkels bepaald waren geworden, zou slechts door menschen kunnen worden ondervonden, wier oogen of ooren, bij gezonde zenuwen, van de geboorte af' aan voor indrukken van builen gesloten waren. Maar met zulke personen zou eene uitlegging omtrent den inhoud hunner gewaarwordingen, zoo als te begrijpen is, onmogelijk zijn. Wij vergenoegen ons daarom aan te nemen , dat het ongeoefende zintuig zich in zekere eenvoudige vormen van gewaarwording beweegt. In het bereik van den tastzin, den reuk en den smaak komen inderdaad sensaliën voor, die wij niet van buiten hebben ontvangen, die wij ons niet eens voor elkander begrijpelijk kunnen maken, omdat wij ze niet 'door voorwerpen van buiten opwekken, of met eene door voorwerpen van buiten opgewekte gewaarwording kunnen vergelijken. Meestal echter zijn in de zintuigen, die door de buitenwereld geoefend worden, de oorspronkelijke beelden door de inwerking van adaequate prikkels verdrongen , en het oog en oor houden zich zoo zeldzaam met andere dan verkregene gewaarwordingen bezig, dat men hierdoor zelfs lot de meening werd verleid, dat de bouwstoffen der zinluigphantasiën in het geheel slechts door de buitenwereld geleverd, hoogstens uit objective indrukken nieuw gecomponeerd zouden worden. Wanneer geene uitwendige prikkels of gedachten de werkzaamheid van het zintuig bepalen, dan komen er in zekeren zin uit den voorraad van die verkregene beelden enkele opdagen, die namelijk, welke in het bijzondere zintuig door oefening het sterkst en levendigst zijn. (Het is naauwelijks noodig op te merken , dat wij met het woord voorraad geene massa van opeengestapelde beelden, maar de som der reactiën willen aanduiden, die slechts mogelijkerwijze aanwezig zijn.) Maar juist de omstandigheid, dat het orgaan in eenen zekeren vorm werkzaam is, maakt het voor dien vorm en dat beeld moe, dat zich even te voren nog als het sterkste op den voorgrond plaatste; het wordt daardoor, dat het gevoeld wordt, het zwakkere, en maakt voor een ander plaats. Zoo wordt de afwisseling in de phantasmata der zintuigen verklaard. Dit blijkt reeds, zoo als Plateau gevonden en Tourtual bevestigd heeft (1), uit de ge-

(1) MiilLER's Archir, 1810. S. L\XX.

Sluiten