Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ineen, de mogelijkheid van een denken zonder woorden niet ontkennen : het is sneller, duisterder, en wordt, voor zoo ver het ten opzigte van handelingen tot een resultaat leidt, tact of gevoel genoemd. De spieren van het ligchaam zijn bij het rustige denken aan haren normalen tonus overgelaten , of in eene werkzaamheid , die , eenmaal aangevangen, hijgde geringste intentie blijft voortbestaan.

Er bestaat eene andere soort van denken , waarbij ligchaam en ziel in eenen naamveren zamenhang schijnen te staan; hierbij wordt, wat in de ziel omgaat, op het ligchaam uitgedrukt, en in de zintuigen hebben veranderingen plaats, die weder tot zelfbewustzijn komen. Met de gedachte gaat het gevoel van de ligchamelijke veranderingen , van den verhoogden of verminderden tonusgepaard. Zulk denken heet hartstogtelij k; denken -{- (plus) zelfbewustzijn van de ligchamelijke veranderingen is neiging, gevoel of hartstogt. Objectief maakt zich de hartstogt kenbaar door de deelneming der motorische zenuwen ; de gedachte woorden worden uitgesproken; wat op rustige tijden zou gesproken zijn, wordt geschreeuwd; de spieren spannen zich sterker, of beven of worden slap; de vaten trekken zich zamen of verwijden zich, waardoor de turgor verhoogd of verminderd wordt, enz.

Feitelijk onderscheiden wij derhalve het hartstogtelijk denken van het rustige door de aandoeningen van sensibele of motorische zenuwen, die hiermede vergezeld gaan; en het is voor het verschijnsel onverschillig, in welk oorzakelijk verband de aandoeningen der ligehaamszenuwen tot het denken staan. Het denken* aan een dreigend gevaar is nog geen vrees, en is op zichzelf aangenaam noch onaangenaam ; het wordt eerst dan een pijnlijk, hartstogtelijk gevoel, wanneer beklemming der borst, hartkloppingen, enz. zich daarbij voegen. Dezelfde toestand doet zich voor in hartziekten, niet blootelijk in hare hevige vormen, waarbij zich werkelijk dyspnoea voegt, maar ook bij ligte nerveuze aandoeningen van het hart. Deze maken , dat er een onbepaalde angst, de zieken weten niet waarvoor, ontstaat, en dat, waar vrees mogelijk is, het denken terstond hartstogt wordt.

gen , die liet begrip als het ware sympathisch in liet leven roept, en eerst de door deze bewegingen ontstaande geluiden worden weder klank-gewaarwordingen.

Sluiten