Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Het hier voorgeschreven recept tot het provoceeren van z.g. meineeden is ook bij andere gelegenheden door v. Elk beproefd. Enkele voorbeelden daarvan zullen nog in ander verband volgen.

De hier genoemde psychische afwijkingen vormen gezamenlijk een goed bekend ziektebeeld, zoodat op grond van het vaststellen van al die symptomen kan worden geconcludeerd, dat Jan van Elk lijdende is aan een psychose, en wel aan Querulantenwaanzin. (l)

Deze psychose is al oud. De meerderheid der verschijnselen laten zich vele jaren terug vervolgen, en kunnen reeds uit de eerste brochure, getiteld: „Vox Populi Vox Dei. Geïmprovi„seerde Jachtovertreding. Gevolgd door meineed. Duisterheden der Justitie te Dordrecht" worden afgeleid. Reeds werd dit betoogd ten opzichte van het verhoogde zelfgevoel, zoowel blijkend uit den inhoud als uit den vorm van het geschrift. Er kan hier nog aan worden toegevoegd, dat alle verschijnselen van genoemde psychose, die uit een schriftstuk te diagnostiseeren zijn, hier bijeen gevonden worden; zoo b.v. het zich bemoeien met allerlei zaken, het gebrek aan kritiek, de verhoogde afleidbaarheid (afdwalen in het betoog), de overmatige invloed van één idee. Er is niet aan te twijfelen of het geheele optreden tegen de veldwachters Eijkelenboom en Knoppers is slechts een uiting geweest der toen reeds bestaande psychose. De meineedsklacht waarvan genoemde veldwachters het slachtoffer zijn geworden, is niets dan een phase in van Elk's ziekteproces. En wederom is dit de Papendrechtsche strafzaak. Van 1897 tot 1910 is het geheele leven van dien man één strijd geweest tegen justitie en politie; een eindeloos aantal zaken van meer of minder belang hebben voortdurend de justitie en poütie van een geheele streek bezig gehouden, en onder dat groote aantal zijn er twee, die zich onderscheiden van de groote menigte, de eerste door het fatale einde voor de beide veldwachters, de laatste door den grooten omvang, dien de zaak heeft gekregen, door de algemeene beroering, er door gewekt in ons land.

(') De querulantenwaanzin is een speciale vorm van de ziekte, die den algemeenen naam van „Paranoia" draagt en vertoont als zoodanig alle hoofdsymptomen der Paranoia in het algemeen. Een duidelijke beschrijving van den querulantenwaanzin is slechts mogelijk door te beginnen met dat, wat aan alle gevallen van Paranoia eigen is.

De Paranoia is gekenmerkt door het bestaan van voorstellingen, die niet op de normale wijze zijn gevormd, die niet uit waarnemingen, herinneringen en daaruit gemaakte combinaties en getrokken conclusies zijn gesproten, maar op een niet nader aan te geven wijze, betrekkelijk los van ervaringsfeiten, in hoofdzaak „endogeen" zijn gevormd. Vanwaar dus dergelijke Voorstellingen komen, is niet te zeggen; op een gegeven oogenblik zijn zij er. Daar nu dergelijke ziekelijke voorstellingen gewoonlijk niet overeenstemmen met de waarheid, dikwijls zelfs (vooral in een later stadium der ziekte) zulk een onmogelijken inhoud hebben, dat zij met de werkelijkheid niet in overeenstemming kunnen zijn, geeft men aan dergelijke ziekelijke voorstellingen den naam van waan, waandenkbeeld, waanidée, enz. en spreekt men al naar den inhoud van dien waan van vervolgingswaan, betrekkingswaan, grootheidswaan, waan van echtelijke ontrouw, enz. Maar het essentiëele van datgene wat in psychiatrischen zin „waan" wordt genoemd, ligt niet in den van de werkelijkheid afwijkenden inhoud. Wanneer iemand zegt, dat hij vervolgd wordt door een of meer vijanden, dan wordt door het bewijs dat inderdaad een kwaadwillige behandeling door een of meer der bedoelde personen heeft plaats gehad het ziekelijke karakter van zijn ideeën niet weerlegd. Zoo kan het feit, dat inderdaad echtelijke ontrouw heeft plaats gehad, niet dienen als argument tegen het bestaan van den waan van echtelijke ontrouw bij den persoon, die van die ontrouw het slachtoffer meent te zijn. Het ziekelijke van den „waan" zit niet vast aan het onjuiste, doch aan de wijze waarop het idee in quaestie is gevormd en aan het niet modificeerbare dier voorstelling door andere voorstellingen.

Wat het ontstaan van een waanidee betreft, is het onvoldoend gemotiveerde van dat idee, speciaal het niet voldoend gemotiveerde der vaste overtuiging, het groote punt, waarop het aankomt. En later, als eenmaal het waanidee goed en wel gevormd is, blijkt het abnormale het duidelijkst uit de onmogelijkheid van correctie, het volkomen onaangetast blijven van de eenmaal gevormde opinie door nieuwe feiten en uit de neiging tot uitbreiding van dat grondidee, de neiging tot het uitleggen van alle waarnemingen in den zin der ziekelijke voorstelling, tot groepeeren dus van alle voorstellingen tot een „waansysteem" dat in het bewustzijn allengs geheel en al overheerschend wordt.

De meest voorkomende vorm van „Paranoia" is de chronische, progressieve vervolgingswaan. Beginnend met een vaag gevoel van onzekerheid, gejaagdheid, onrust, angst, maakt dit onbestemde gevoel plaats voor een voorstelling van onwelwillende bejegening door een of meer personen. Eerst is dat nog twijfel, langzamerhand wordt dat zekerheid. Dan komt de gedachte waarom toch die onwelwillende vijandige bejegening plaats vindt, en tegelijk met het zoeken naar motieven en het steeds meer denken over de wijze waarop van enkele zijden die vijandelijkheid tot hem komt, groeit de uitbreiding van het rayon, dat vüandig wordt opgevat. Van een of enkele personen, die hem kwaad willen, komen er meer; die meerderen vormen een complot. Er is overleg, alles spant samen om hem kwaad te doen, om zijn ondergang te bewerken.

Zooals reeds gezegd vertoont die Paranoia-variëteit, die we querulantenwaanzin noemen, alle essentiëele verschijnselen van het zoo even beschreven ziektebeeld. Als voornaamste bijzonderheid vinden we hier dat de zieke zich niet beschouwt als het slachtoffer van anderen, die hem in zijn positie, of aan zijn lichaam, of aan zijn goeden naam kwaad willen, maar zeer in het bijzonder als het slachtoffer van een rechterlijke dwaling in het begin, als het slachtoffer van kwade trouw bij een bepaald rechterlijk persoon vervolgens, en

Sluiten