is toegevoegd aan uw favorieten.

De toekomst der maatschappij

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gehééle, de werkelijke maatschappij der toekomst bedoelen, maar alleen het eigene-nieuwe, zooals het vrijmakend, onhistorisch rationalisme het specifieke was dat de 18e eeuw bracht; en wanneer we ons blijven herinneren dat naast dat eigene en nieuwe in de werkelijke toekomst tal van normen en gewoonten van vroeger zullen blijven voortbestaan.

De moraal van de toekomst kan dus nooit eenvoudig zijn de realiseering van de moreele idealen van onzen tijd: ten eerste omdat de toekomst door veel meer factoren bepaald wordt dan door de idealen van enkele jonge groepen, ten tweede omdat iedere maatschappij meesleept tal van normen van vroeger en dus onderlinge conflicten daartusschen; — en ten derde omdat het Ideale nooit verwezenlijkt wordt noch worden kan. Al wat gerealiseerd wordt is uitteraard onvolkomen; al wat vastgelegd wordt in de wereld der werkelijkheid, botst met iets anders en staat daarom in het teeken van strijd en onvolledigheid.

Maar; naast dit alles wat de toekomst niet zal brengen, hebben we te begrijpen dat zij ook veel wèl zal geven. Want er is Evolutie van norm èn practijk beide; en al worden die twee nooit aan elkaar gelijk, ze ontwikkelen zich toch niet onafhankelijk van elkaar.

Terecht zegt Westermarck dan ook: „Men's Standard of morality is not independant of their practice". Al is er ten allen tijde verschil tusschen theorie en practijk, we kunnen toch uit de daden en gewoonten van een tijd wel iets omtrent zijn moreele geweten afleiden. Zeker, het strafrecht van de Middeleeuwen was niet overeenkomstig het beste deel van het Middeleeuwsch voelen; maar dat neemt niet weg, dat dan toch in onzen tijd hun strafstelsel niet meer bestaat. De slavernij werd al door sommige denkers der oudheid veroordeeld, en nog onder ons bestaan afschuwelijke sociale misstanden en onrechtvaardigheden; maar het feit, dat we geen slavernij als rechtsinstelling meer kennen, beteekent toch wel iets.