is toegevoegd aan uw favorieten.

De toekomst der maatschappij

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

En wanneer we dus hebben moeten erkennen, dat ook 'de toekomst altijd haar conflicten zal hebben, dan zal daarnaast toch menige tweespalt, waar ,wij nog middenin staan, eenmaal overwonnen kunnen zijn.

Wat we dus wél van de toekomst hebben te verwachten, wat we wél voor de toekomst hebben vóór te bereiden, dat zijn nieuwe normen met hun nieuwe conflicten, en daarnaast de oplossing van de conflicten waar wij nu middenin staan. Dat wil zeggen, de toekomstige tijd zal vervulling en oplossing zijn ten opzichte van den onze, maar zal daarnaast zelf weer aanloop, eerste term, zijn voor den tijd, die daarna zal komen. Da toekomst zal bewegelijk en bewogen zijn, evenals het verleden dat geweest is.

Wanneer we dus erkennen, dat ook de toekomst tweespalt en conflict tusschen norm en practijk zal kennen, dan is dat niet om te besluiten, dat die toekomst ook niet „anders" dan heden of verleden, dan Middelleeuwen of 20ste-eeuw, zal zijn. Integendeel, evengoed als ons heden verschilt van de eeuw vóór ons — worden we het ons niet dikwijls met blijdschap bewust? — en die weer van de daaraan voorafgaande, zoo zal ook onze toekomst „anders" zijn dan ons heden is. En wij zelf zijn het, die dat mede bewerken zullen.

— Maar hoe ,gaat dat in zijn werk — het veranderen van de normen, de evolutie van de zedewet?

De norm zelf is het primaire niet; de norm is product. De norm, de vastgestelde regel-van-doen-en-laten _ die aldra verstarde regel dreigt te worden — wordt telkens vooruitgeschoven door het spontane leven van de menschen, door hun levend moreel bewustzijn, hun subjectieve moraliteit. En dit is een der tragische conflicten van het leven; want deze subjectieve moraliteit, die dus in waarheid de zedelijke norm van de toekomst helpt scheppen, wordt door de norm van het heden altijd als de afbreker van de zedelijkheid, als het groote moreele gevaar, bestreden.