Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

College-dictaat van een der studenten (Dogmatiek).

zetsel regeert evenals de Latijnsche praepositie in twee casus met verschillende beteekenis. 1°. cum accusativo, en dan kan het gewoonlijk vertaald worden door propter; 2°. cum genitivo instrumentali met de beteekenis: door middel van, per. Hier zou men dus moeten vertalen: propter voluntatem. Toch moet men, om de taal te doorgronden, vragen, waarom dia verschillende casus kan regeeren met zoo verschillende beteekenis. Er moet toch één gemeenschappelijke grondbeteekenis zijn. Nu ligt de verklaring hierin, dat de mensch bij het spreken en handelen in het gewone leven gewoonlijk alleen oog heeft voor het instrument en zichzelf in den regel niet meerekent. Een timmerman die hout zaagt denkt dat de zaag het doet, en vergeet dat hij door zijn hersens werkt op zijn hand en zóó op zijn zaag. dia duidt nu in 't algemeen het middel aan waardoor een zaak tot stand komt, en dan geldt dit zoowel van het instrument als van den handelenden persoon ; èn het middel rekent mee èn de directie van den persoon. En deze gaat weer niet willekeurig te werk, maar naar het bepaalde plan, dat hij in zijn bewustzijn heeft. Wil iemand dus een vaas maken, dan kan men zeggen: hij zaagt tia (per) de zaag, of: Sm (propter) de vaas. Daaruit verklaart het zich, hoe Sicx met den accusativus evengoed de beteekenis kan hebben van per. Vgl. Winer p. 355. De scherpe onderscheiding verliep langzamerhand, zooals de Duitscher vaak mir en mich verwart. Zeer verklaarbaar is het dus, dat deze fijne stilistische onderscheiding van Sia als per en propter wel bij klassieke schrijvers wordt volgehouden, maar in de «omj wegvalt.

Nog duidelijker blijkt die beteekenis van Sia uit Openb. 12: 11: Kal avrol tvix7]Gav avzov dia xo aiiia rov uqvlov, Hal diu tüv Xóyov Tïjs ilttqtvqictg avtatv, Hal ovn t'iyditriaav vijv ipvzijv avr&v &xqi ftavatov. Hier nu kan Sia niet anders vertaald dan : door middel van.

We zien derhalve, dat Sia wel ter dege instrumentaal gebruikt wordt, en dus, dat het in Openb. 4 : 11 volstrekt niet noodzakelijk met propter behoeft te worden overgezet.

De Engelsche soldaten komen in Afrika door het schip (per navem), of door den oorlog (propter bellum). Het vuur komt in den haard door de kolen of door de kou. Beide kan men zeggen, al naar gelang men op de naaste of op de meer afgeleide oorzaak let, op het instrument of op de causa. Het finale is altoos de laatste bewegende oorzaak. Het doel is eerst, en dat bepaalt de middelen. Zoo valt het finale en instrumentale in den grond samen.

Dit is oorzaak, dat wel bij de beste klassieke schrijvers Sia voor het noemen van de oorzaak in den accusativus gebruikt wordt als fijne onderscheiding, maar dat het in de noivrt is afgesleten, en door elkaar wordt gebruikt, zooals blijkt uit Openb. 4 : 11 en 12 : 11.

Sluiten