Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

werd door keizer Kavel IV tot rijksvicaris in een groot deel van het Arelatische rijk benoemd, maakte zijn gebied in 1361 los van dit rijk, door bet bij het Romeinsche rijk in te lijven en voerde het erfrecht van eerstgeboorte en de ondeelbaarheid van zijn land in. Zijn zoon Amadeus VII (1383—1391) verkreeg de stad en het graafschap Nizza. Diens zoon, Amadeus VIII,vergrootte zijn gebied met onderscheiden gewesten, werd in 1416 door keizer Sigismund tot hertog van Savoye verheven, maar legde in 1434 het bewind neder en werd in 1439 onder den naam van Felix V tot pans gekozen, deed in 1449 afstand van die waardigheid en overleed in 1451 als kardinaal. Zijn zoon en opvolger Lodewijk (1434— 1465) stelde in 1445 de onvervreemdbaarheid vast der kroongoederen van Savoye.

Zijn opvolgers waren: Amadeus IX (f 1472), Philibert I (f 1482), Karei 1, (f 1489), Karei II (f 11Qfi'i Phili/nrviiJi TI r+ 1497*1. Philibert II (+ 1504)

en diens broeder Karei III. Tijdens de regeering van laatstgenoemde bezette Frans I van Frankrijk een gedeelte van Savoye (1535), om zich aldaar ter bestrijding van den keizer een doortocht te verschaffen. Genève en Wallis hadden zich reeds in 1534 onder de hoede van het Zwitsersche Eedgenootschap begeven, en Bern bezette in 1536 Waadtland, Chablais en Gex. Toen de strijd naar Piemont was overgebracht en bij den wapenstilstand te Nizza Savoye zoodanig tusschen Frankrijk en Oostenrijk verdeeld werd, dat eerstgenoemde de bezette plaatsen en laatstgenoemde'Asti, Vercelli en Fossano verkreeg, verloor Iiarel al zijn landen. Hij overleed in 1553 en werd opgevolgd door zijn zoon Emanuel Philibert, die als veld-

Yippr van TTnrel V f»n Phl.l.l,Ylü Tï VfLTl Sl)<lTn6 zictl iü

«den oorlog tegen Frankrijk onderscheidde. Hij verItrfteg in 1559 door den Vrede van Chateau Cainbie■sis -&e door den keizer bezette plaatsen, met uitzondering van enkele, die hij eerst later verwierf, terug. In 1564 sloot hij met Zwitserland een verdrag, waarbij hij Chablais terugkreeg. Hij verwierf Tenda in 1575 en Oneglia in 1576, stichtte iu 1560 te Mondovi een universiteit, bouwde in 1564 een citadel te Turijn en legde door het op stapel zetten van galeien te Villafranca den grondslag voor een oorlogsvloot. Op hem volgde in 1580 Karei Emanuel i, die zijn land in veile oorfogen wikkelde en in 1630 overleed. Zijn zoon Victor Amadeus, wiens jongere broeder Thomas de 1 ;;■> Q n vnnp.-C!arilan(in. kroen"in lbbo

ÖUll/UlFU WOlUUVliljLi^wvi/^" . ..

een deel van Haute Montferrat, waarvoor hij Pine-

rolo en het dal van Perosa aan iranimjK mm Vnrpl F.mmmel II vervielen

BUlttll. U1IUW £.1)11 uwuii ~» — lil

in 1659, door het uitsterven van het geslacht der graven van Genevois, de bezittingen van dezen aan Savoye. Op hem volgde in 1675 zijn zoon V ictor Ama¬

deus II, die in lbyu bondgenoot weiu va. u, > 'j— den van Frankrijk, zoodst een Fransch leger weldra meester maakte van geheel Savoye, doch hi] werd bij de verdragen van Turijn en Vigevano in het bezit van zijn landen hersteld. Na dien tijd voegde zich Savoye, dat in het bezit wasjan belangrijke militaire wegen, nu eens bij Oostenrijk, dan weder bij Fraikrijk, totdat de ontwapening van zijn troepen door een Fransch leger den hertog eindelijk aanspoorde tot een openbaar verbond met Oostenrijk (1703). Hij verloor Vercelli, Ivrea, Susa, Pignerol en Chiérasco aan Frankrijk, werd zelf in zijn hoofdstad Turiii belegerd en zag zich eerst door de overwinning van Eugenius (7 September 1706) weder in het bezit

gesteld van zijn landen. Bij den Vrede van Utrecht (1713) verwierf hij belangrijke voordeelen, verkreeg

1. . i • i_i•-i_— O/laten.

Qen KOIlIIlKIIJKeil uw;!, eil QIU111C, Ucin IUJ UW! u-x.

Augustus 172® tegen Sardinië omruilde. Na dien tijd vormden Savoye en Sardinië het koninkrijk Sardinië (•7io q 1 rlnnr\ Savnvp wprrl in 1 ftfiO n,n,n Frankriik af¬

gestaan. De oudere lijn stierf uit den 27sten April

1S31, waarop ae jongere lijn aavoye-^anynun uen troon beklom.

Savoyekool. Zie Kool.

Sawahe noem men in Insulinde terrasvormig gelegen, besproeide velden waarop rijst verbouwd wordt. De droge rijstvelden, die meestal tijdelijk voor de rijstteelt gebruikt worden en niet terrasvormig zijn, heeten gaga's, ladangs tegals of hoemaks. De sawahbouw, op Java de eenige manier, levert veel betere resultaten dan de gagateelt. Sommige

n n T 1 _J 11 ,1 „

velden woraen alleen aoor ner neervanenue icgenwater besproeid, op andere heeft een kunstmatige lioqrirAtnimr nla.fl.ts_ biiv. door het water van berg¬

stroompjes, rivieren of bronnen er over te leiden. In

beide gevallen zijn de terrasvormige gronuen uooi dijkjes (galengans), die dienen om het water tegen te houden, in vakken (petaks, kotags, kedags) verdeeld. In het algemeen is de oogst op pas aangelegde sawahs minder goed dan op zulke, die langer in gebruik zijn. Op Java wordt door de inlanders meestal slechts éénmaal per jaar rijst verbouwd, gewoonlijk in den Westmoeson. In den Oostmoeson kweekt men dan meestal een (tweede) gewas, dat minder water noodig heeft, zooals bijv. cassave, maïs, salanum, Spaansche peper,.komkommer, katanjsoorten of knolgewassen, Waar veel water aanwezig is, Vinnff mnn 9 nf mppr riistnn^sten in één iaar. In dit

geval worden altijd afzonderlijke kweekbeddingen

aangelegd, waarop ae rijst reeas gezd<uu «uiui, wanneer het vorige gewas nog op het veld staat. Op Java zijn deze kweekbeddingen echter ook in

gebruik voor den rijstbouw, die eenmaal in net jaar plaats heeft. De bewerking van deze bedden geschiedt in hoofdzaak als die van het geheele veld, alleen met dit verschil, dat de werkzaamheden in korteren tijd en zorgvuldiger verricht worden. De eigenlijke rijstvelden worden eerst een dag of 10 onder water gezet, daarna bewerkt men den grond met de sawahploeg, een lichte ploeg, of met den patjol. Vervolgens blijven de velden eenigen tijd (14 a 20 dagen) liggen, in welken tijd men nu en dan water laat toevloeien. Daarna heeft de tweede

ploeging plaats, of wanneer dit met noodig is, ae eerste egging. Later wordt de bodem nog één of tweemaal met de egge bewerkt. De geheelé duur van de bewerking is 50—60 dagen of langer, bij gunstige omstandigheden korter. Wanneer de laatste bewer¬

king heeft plaats gehad, Kunnen ae jonge i inplan tj es (bibit) dadelijk geplant-worden. Ook dan nog vereischen de velden door besproeiing en wieden veel zorg. Zie verder Vijst.

Sawitsj, Alexej Nikolajewitsj, een Russisch sterrenkundige, geboren den 29Bten Maart 1811 te Bjelowodsk in het gouvernement Charkow, studeerde ts Charkow, Moskou en Dorpat, nam doel aan de opm^ti 'g van het hoogteverschil van de spiegels van de Kaspische Zee en van de Zee van Azov, werd in 1839 observator aan de sterrenwacht te Dorpat en was van 1840—1879 hoogleeraar in de sterrenkunde aan de universiteit te Petersburg. Hij schreef in het Russisch: „Toepassing der praktische astrono-

Sluiten