Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mie op geografische plaatsbepaling"(1846 en later), „Beginselen der wiskundige aardrijkskunde en cosmographie"(1850), „Toepassing der waarschijnlijkheidstheorie op de berekening van astronomische Waarnemingen"(1857) en „Beginselen der differentiaal- en integraalrekening"(1861). Hij overleed te Blagodat den 27sten Augustus 1883.

Sawoeboom is de naam van een schaduwrijken vruchtboom, die op verschillende eilanden van den Oost-Indischen archipel, vooral in het westen van Java en op Borneo, gevonden wordt.

Sax, Emil, een Oostenrijksch staathuishoudkundige, geboren den 8st™ Februari 1845 te Jauernig in Oostenrijkse]) Silezië, studeerde te Weenen, werd in 1867 secretaris der Oostenrijksche commissie bij de Wereldtentoonstelling te Parijs, vervolgens ambtenaar bij de Kamer van Koophandel te Weenen en vestigde zich tevens als privaatdocent aan de technische hoogcschool en later ook aan de universiteit aldaar. In 1873 werd hij secretaris bij het KeizerFerdinands-Noorderspoorwegbestuur en in 1879 professor aan de universiteit te Praag. Ook werd hij in dat jaar gekozen tot lid van de Kamer van Afgevaardigden in Oostenrijk. Hij schreef „Die Wohnungszustande der arbeitenden Klassen und ihre Reform"(1869), „Der Neubau Wiens in Zusammenhang mit der Donauregulierung"(1869), „Ueber Lagerhauser und Lagerscheine"(1869), „Die Oekonomik der Eisenbahnen"(1870), „Die Verkehrsmittel m Volks- und Staatswirtschaft (2 dln., 1878— 1879), „Das Sesen und die Aufgaben der Nationalökonomie"(1883) en „Grundlegung der theoretisch en Staatswirtschaft"(1887).

Saxhoorn is een blikken blaasinstrument, door Adolph Sax (geboren in 1814) te Parijs uitgevonden, met een kegelvormige buis en een mondstuk als dat van een klarinet. Men heeft 4 soorten van saxhoorns, namelijk: sopraan (B), alt (Es), tenor (B) en Bas (Es). Zij hebben een aangenamen, zwaarmoedig gekleurden toon. Wegens de dikke buis is de schaal Onzeker en de intonatie moeilijk. Hij wordt vooral gebruikt bij de Fransche militaire muziek.

Saxifraga L. of Steenbreek is de naam van een plantengeslacht uit de familie der Saxifrageae. Het omvat vooral overblijvende kruiden in de koudere gewesten of op hooge bergen, met wortelbladeren, schaars van bladeren voorziene stengels, alleenstaande of tot tuilen vereenigde, meestal witte bloemen en 2-hoornige, 2-hokkige, 4-zadige doosvruchten. Van de 200 bekende soorten noemen wij: S. granulata L., in onze weiden te vinden, 3 dm. hoog, met talrijke kiemlaiopjes aan den wortelstok en in Mei en Juni met sierlijke, witte, tot een tuil vereenigde bloemen; S. umbrosa L., met kraakbeenig gerande wortelbladeren, en witte, geel en rood gestippelde bloemen in langwerpige tuilen; — S. sarmentosa L. (jodenbaard) ! met rood behaarde, wit geaderde, aan de onderzijde roode bladeren, eenigszins kleurigen stengel ter hoogte van 4,5 dm. en witte of bleekroode bloemen, , uit China afkomstig en als hangplant algemeen be- i kend, — en S. crassifolia L. met ovale, lederachtige, gladde wortelbladeren, een onbehaarden stengel en roode bloemen in een opeengepakten tuil, in Siberië \ te huis behoorend en in Middel-Europa als sierplant : gekweekt. S. pellaia uit Califomië komt voor aan : randen van beekjes, soms ook in 't water, en S. For- i iunei in China en Japan, die zeer fraai is. De ver- i meerdering der meeste steenbreken geschiedt door s

, deeling van de plant in kleinere stukken. S. ligulata<

■ S. speciosa, S. Slracheye, S. Schmidtii verdienen nog

■ vermelding.

! Saxifrag-aceeën is de naam van een twee-

■ zaadlobbige plantenfamilie. Zij omvat kruiden en ' heesters, ook boomen, met afwisselende of tegenovergestelde, soms kransgewijs geplaatste, enkelvoudige, gave, gezaagde of hand- of vindeelige bladeren, bij de kruiden zonder, bij de heesters met afvallende steunblaadjes en met volkomen, regelmatige, tot verschillende bloeiwijzen vereenigde bloemen. De kelk bestaat uit meestal 5 vrije of min of meer samengegroeide blaadjes,en de 5 bloembladeren zijn geplaatst op een bloembodem, door de kelkbuis bekleed en wisselenaf met de kelkbladeren.De aldaar geplaatste en meestal in gelijken getale als de bloembladeren voorkomende en met déze afwisselende meeldraden hebben draadvormige, vrije helmdraden en ovale, 2-hokkige, overlangs openspringende helmknoppen. Het bo venstandig of half-onderstandig vruchtbeginsel bestaat gewoonlijk uit 2, zelden uit 3 of 5 vruchtbladeren, die gescheiden of min of meer vereenigde hokjes vormen en van boven overgaan in gescheiden of saamgegroeide stijlen met enkelvoudige stempels. Langs de volkomen of onvolkomen tusschenschotten vindt men doorgaans talrijke anatrope zaadknoppen en de vrucht is meestal een in hokken verdeelde doosvrucht. De talrijke kleine zaden hebben veel vleezig kiemwit en in de as daarvan een rechte kiem.

Saxifrag-ineeën is de naam van een orde in het natuurlijk plantenstelsel onder de Tweezaadlóbbigen. Zij onderscheidt zich door eenige eenbladerige stampers of een meerhokkig, geheel of half onderstandig vruchtbeginsel, met veelal talrijke, kiemwithoudende zaden, duidelijk te onderscheiden kelken bloembladeren en rondom den stamper gerangschikte meeldraden. Zij omvat de familiën der Saxifragaceeën, Crassulaceeën en Platanéeën.

Saxo, bijgenaamd Grammaticus (de Geleerde), een Deensch geschiedschrijver, leefde in de 2ae helft der 12ae eeuw. Van zijn lotgevallen is slechts weinig bekend. Men weet alleen, dat hij secertaris was van Absalon, bisschop van Roeskilde. Zijn beroemde „Historia Danica", op last van den bisschop vervaardigd, is in zuiver Latijn geschreven en loopt van de oudste tijden tot 1184. De eerste 9 boeken schetsen de oudste voorvallen in Denemarken op grond van oude liederen en verhalen der IJslanders en bevatten levendige tafereelen uit de oude heldensagen, fraaie, aanschouwelijke voorstellingen van gevechten en avonturen, van zeden en gewoonten der oude Denen, doch geen eigenlijke geschiedenis. De laatste 7 boeken daarentegen bevatten een meesterlijk tafereel van den tijd, waarin de vervaardiger leefde, vooral van dien van koning Waldemar I, en vormen een belangrijke geschiedbron. Het werk is bij herhaling uitgegeven, bijv. door Pedersm (1514), Stehpanius (1644), Klotz (1771), Muller en Velschow (3 dln., 1839—1858) en Holder (1886). Ookishetin verschillende talen overgezet.

Saxofoon, een door Adolplie Sax in 1840 uitgevonden instrument, wordt wel is waar van messing vervaardigd, behoort echter wegens de voortgebrachte tonen tot de klasse der clarinetten. Het instrument heeft vooral bij de Fransche militaire muziek toepassing gevonden en wordt nog in verschillende soorten vervaardigd.

Sluiten