Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

worden de bewegingsreacties alleen veroorzaakt door de directe prikkelbaarheid van het vervormbare protoplasma. Bij de planten is men het er niet over eens, of de optredende bewegingen, bijv. de beweging der kelkbladeren bij de berberis bij het aanraken der meeldraden, moeten worden toegeschreven aan sensibiliteit of aan veranderingen van turgessentie door uitwendige oorzaken. De sensibiliteit van den mensch is verschillend naar den ouderdom, het geslacht, het ras, enz. Bij kinderen is zij groot, bij oude menschen sterk verminderd; bij mannen schijnt zij grooter te zijn dan bij vrouwen; bij wilde volksstammen is zij in den regel kleiner dan bij beschaafde. Zeer eigenaardig is de geringe sensibiliteit, die bij hysterische personen en in hypnotischen toestand valt waar te nemen.

Sensualisme (Nieuw-Latijn) noemt men de veronderstelling, dat alle verschijnselen van het zieleleven (voorstellingen, gevoelens enz.) zich uit zinnelijke waarnemingen laten afleiden en dus verder niets zijn dan min of meer samengestelde complexen van waarnemingen. In tegenstelling met het intellectualisme (zie aldaar), loochent het sensualisme iederen vorm van activiteit of spontaniteit van de ziel (denken en willen bestaan volgens het sensualisme slechts als een bijzondere vorm van de passieve waarneming) en leidt dientengevolge op theoretisch-logisch gebied tot het empirisme, (zie Ervaring) op ethisch gebied tot het hedonisme, (zie aldaar), evenals het zelf een gevolg van het materialisme (zie aldaar) is. De voornaamste vertegenwoordigers van het sensualisme in vroegeren tijd zijn Condillac en Hume\ in den tegenwoordigen tijd is het (als psychologische theorie) door Spencer, Ziehen, Münsterberg en anderen weer opgenomen.

Sentimentaliteit (Latijn) noemt men den geestestoestand, waarbij alle uitwendige indrukken in de eerste plaats niet zoozeer op het verstand als wel op het gevoel werken en naar de gevoelswaarde worden geschat, en in het bijzonder de neiging, in de natuur en in het leven overal datgene op te zoeken, wat het elegische en het medelijden opwekt, zooals zij in het laatste gedeelte van de 18de eeuw door „Yoriks sentimenteele reis" van Sterne en dergelijke letterkundige produkten op ruime schaal werd verbreid. Zeer gemakkelijk ontaardt echter de sentimentaliteit in een louter spelen met ingebeelde gevoelens, in onnatuurlijkheid en onwaarachtigheid van het gevoel en van de uitdrukking daarvan.

Als tegenstelling met het naïeve heeft Schiller een door het overwicht van het subjectieve op het objectieve gekarakteriseerde dichterlijke wijze van opvatting als sentimenteele aangeduid. Deze verheft zich steeds boven het werkelijke naar het hoogere; daardoor ontstaat het pathetische, plechtige en roerende van uitdrukking, welke zij bezit. Onder de sentimenteele schrijvers in Nederland behoort de eerste plaats te worden toegewezen aan Rhijnvis Feith, die echter later zelf deze richting afkeurde.

Senüssi is de naam van een Mohammedaansche hervormingspartij, die den Islam in zijn oorspronkelijke zuiverheid wil herstellen en alle Europeesche beschaving vijandig gezind is. Zij werd in 1837 door den Algerijnschen godgeleerde Sidi Mohammed ten Alies-Senüssi gesticht, maar verkreeg, na een vergeefsche poging om de Arabieren voor de

beweging te winnen, eerst beteekenis, toen de hoofdzetel naar Dsjaraboeb aan de westgrens van de Siwah-oase was verplaatst. Na den dood van den stichter, op het einde van 1858, werd zijn zoon Sidi-el-Mahdi ten Mohammed ten Ali, omstreeks 1837 in het landschap Cyrenaïca geboren, leider van de secte, die thans ongeveer 9 millioen aanhangers telt. Tegenwoordig zijn deze fanatici het talrijkst in het vilajet Barka en in de oasen van de Sahara. Hun invloed strekt zich echter uit tot den Senegal, tot Jemen en de Somalikust en tot in den Indischen Archipel. Op verschillende expedities oefenden zij een beslissenden invloed uit; door hun vijandige houding mislukte de expeditie van Rohlfs naar de oasen van Koefra. De zetel der secte werd in 1896 van Dsjaraboeb naar Koefra, in 1899 naar Goroe en in Mei 1900 naar Airc Galakka in het bergland der Tibboe's overgebracht^ omdat Sidi-el-Mahdi (in het begin van Augustus 1902 te Kanem overleden,) dichter bij de gebeurtenissen in Wadaï en Bornoe wilde zijn.DeFranschen wier Soedan- en Marokko-staatkunde door de Senüssi wordt tegengewerkt, hebben tot nog toe tevergeefs den invloed der secte trachten te breken.

Sao de Urg-el is de naam van een distriktshoofdstad in de Spaansche provincie Lerida, gelegen aan den rechteroever van de Segre, die hier de Balira opneemt. Het is de zetel van een bisschop, die gezamenlijk met Frankrijk het protectoraat over de republiek Andorra (zie aldaar) uitoefent. Het heeft een Gotische kathedraal, een citadel, twee forten en is door muren met vier torens omgeven. Het telt (1900) 3044 inwoners.

Séon, Alexandre, een Fransch schilder, geboren in 1855 te Chazelles-sur-Lyon, studeerde aan de Ecole des beaux arts te Lyon, waar hij onderricht ontving van Danguin, vertrok vervolgens naar Parijs, waar hij in de ateliers van Lehmann en Puvis de Chavannes werkte. In 1879 en 1880 exposeerde hij eenige geschilderde en geteekende portretten in den salon. Van zijn overige werken noemen wij: „La Chasse", „La Pêche"(1881), „Narcisse", ,,Crépuscule"(1883), „Matinée de mai"(1885), ,,L'Etoile"(1886), „Soir d'été"(1888), „Les Fleurs" (1890), „Vers 1'idéal", „La Passante", „Harmonie du soir", „Le Poète", „La Pureté", „La Mélancolie" en „Orphée". Hij schilderde o.a. decoraties voor het stadhuis van Courbevoie en voor de kapel van het kasteel Orfrasière en vervaardigde titelbladen voor verschillende werken van Pëladan, Henri Mazel en Charles Dumas.

Seoul. Zie Söoel.

Separatisten of Afgescheidenen, van het Latijnsche woord separare (scheiden), noemt men hen, die zich uit een bepaald kerkgenootschap verwijderen, omdat zij zich met de gewijzigde gevoelens van dit laatste niet langer kunnen vereenigen. In ons land wordt die naam wel gegeven aan de uit het verband der Nederlandsche Hervormde Kerk uitgetreden Oud-Gereformeerden of Christelijk Gereformeerden (Zie Christelijk Gereformeerde Kerk).

Sepia L. of inktvisch is de naam van een weekdier uit de orde der Koppootigen(Chephalopoda), uit de familie der Tweekieuwigen (Ditranchiata). Dit dier heeft een ovaal lichaam, lange, smalle vinnen, 8 korte en 2 lange vangarmen, die aan de binnenzijde van een dubbele rij zuignappen zijn voorzien en die het kan intrekken, en een kalkachtige, poreuse

Sluiten