Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

spiegel heeft men lichter en donkerder gekleurde glazen S en T, welke men bij de waarneming van zon | en maan in den gang der lichtstralen kan plaatsen, om het oog te sparen. Wil men den hoekafstand van twee verwijderde punten meten, dan brengt men het vlak van den sextant in het vlak, dat door die beide punten en het oog wordt ge-

Sextant.

vormd, en men draait hem zoolang, totdat men door den kijker en het onverzilverde gedeelte van den spiegel O bijv. het links gelegen punt aanschouwt. Nu verschuift men de alhidade, eerst op het nulpunt gebracht, langs den verdeelden rand totdat men in het verzilverd gedeelte van dien spiegel ook het beeld van het rechts gelegen punt in dezelfde richting waarneemt. Dit beeld is door een dubbele terugkaatsing gevormd: het van het punt komende licht valt eerst op den spiegel H, gaat vandaar naar den spiegel O en wordt door dezen teruggekaatst in de richting van de as van den kijker. Zoodra de beide beelden samenvallen, is de hoek, welken beide spiegels met elkander vormen of de boog, welken de alhidade heeft doorloopen, en welke op de verdeeling A B met de loep L wordt afgelezen, gelijk aan de helft van den gezochten hoek. Voor het gemak van de becijfering is op de verdeeling A B de dubbele waarde der hoeken opgegeven, zoodat de ware grootte van den hoek onmiddellijk wordt afgelezen.

Op zee wordt de sextant bijna uitsluitend voor de bepaling van de geografische breedte gebruikt, welke men vindt door metingen van de hoogte van zon of sterren boven den horizon, en van de geografische lengte, welke gevonden wordt uit afstandsmetingen van de maan tot de zon of van de heldere sterren.

Aan land maakt men gebruik van een kunstmatigen horizon. Deze is een volkomen horizontale, weerkaatsende oppervlakte, bijv. een bak met kwik. Men meet dan bijv. den hoek tusschen de zon aan den hemel en haar spiegelbeeld en krijgt dan de dubbele hoogte van de zoiï boven den horizon. Het denkbeeld van de constructie van den spiegelsextant is van Newton (1699) afkomstig, terwijl Halley er het eerst (1731) een construeerde. Een verbetering verkrijgt men door een volle schaalverdeeling te nemen, waardoor, bij aflezing op twee diametrale plaatsen, de fout van de excentriciteit wordt vermeden. Bij dergelijke toestellen worden de spiegels dikwijls door prisma's vervangen.

Sextant is de naam van een klein sterrenbeeld in de nabijheid van den equator, dat uit 76 sterren bestaat.

Sexte is de zesde toon op de toonladder, van een bepaalden grondtoon uitgaande. Hij komt voor als interval en kan groot, klein en overgroot zijn< De kleine sexte bevat 3 geheele en 2 groote halve tonen (bijv. e—c), de groote telt 4 geheele tonen en een grooten halven toon, de overgroote heeft 5 geheele tonen (f—dis).

Sextet is een compositie voor zes stemmen of voor zes instrumenten. Als zangstuk komt het dikwijls in de opera voor, vooral in de finale. Als instrumentaal muziekstuk draagt het den naam van sextuor.

Sextius of Sestius is de naam van een Romeinsch geslacht. Tot de leden behoorde Lucius Sextius, die 10 jaren achtereen het tribunaat bekleedde en in 366 de eerste plebejer was, die tot consul werd benoemd. Cajus Sextius streed in het zuiden van Trans-alpijnsch Gallië met roem tegen de Axerners en Salluviërs en stichtte de stad Aquae Sextiae, het hedendaagsche Aix, Publius Sextius was in 57 als volkstribuun met Milo werkzaam om Cicero van zijn ballingschap te ontheffen. Hij werd op aansporing van Clodius in 56 van omkooperij bij de verkiezingen en van geweldenarij beschuldigd, maar door Cicero in een bewaard gebleven redevoering verdedigd. In 53 bestuurde hij als praetor Cilicië en in den burgeroorlog tusschen Pompejus en Caesar behoorde hij eerst tot de partij van eerstgenoemde en later tot die van Caesar.

Sexueele moraal noemt men de regels omtrent den omgang van personen van verschillend geslacht. Ook duidt men met dezen naam het stelsel aan, dat de oplossing van de sociale kwestie zoekt in beperking van het kindertal (Nieuw-Malthusianisme). Zie ook Bevolkingstheorie.

Sexueele psychologie noemt men de leer van de gevoelens en neigingen van sexueelen aard. Deze gevoelens ontwaken meestal reeds vóór het intreden van de geslachtsrijpheid, doch komen eerst na dezen tijd tot uitdrakking.

Sexueel stelsel is een andere naam voor het stelsel van Linnaeus. Zie Plantenstelsel.

Seychellen. Zie Sechellen.

Seychellennoot. Zie Lodoicea.

Seydel, Rudolf, een Duitsch schrijver over wijsbegeerte en godgeleerdheid, geboren den 278ten Mei 1835 te Dresden, studeerde te Leipzig in de godgeleerdheid en onder C. H. Weisse, wiens volgeling, levensbeschrijver en uitgever hij werd, in de wijsbegeerte. Hij vestigde zich in 1860 aldaar als privaatdocent en werd er in 1867 buitengewoon hoogleeraar in de wijsbegeerte. Als godgeleerde richt hij zich vooral tegen het overgeleverde geloof, als wijsgeer tegen het materialisme. Met zijn leer der verstandelijke opvatting van het absolute herinnert hij aan Schelling. Hij schreef o. a.: „Schopenhauers philosophisches System"(Leipzig, 1857), „Logik oder Wissenschaft vom Wissen"(Leipzig, 1866), „Die Religion der Religionen"(Leipzig, 1872) en „Ethik oder Wissenschaft vom Seinsollenden" (Leipzig, 1874); verder op het gebied der vergelijkende godsdienstgeschiedenis: „Das Evangelium von Jesu in seinem Verhaltnis zur Buddhasage" (Leipzig, 1882), „Die Buddhalegende und das Leben Jesu nach den Evangelien"(2de druk, Weimar, 1897), „Religion und Wissenschaft. Gesammelte Reden und Abhandlungen"(Breslau, 1887) en „Religionsphilosophie im Umriss" (uitgegeven door

Sluiten