Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

huwde en daardoor een staatkundigen steun in Engeland kreeg. Daardoor verkreeg het, dat op de conferentie van Algeciras op zijn Afrikaansche belangen werd gelet, verder dat zijn positie als mogendheid der Middellandsche Zee werd erkend en bij een in 1907 met Engeland gesloten geheim verdrag diens hulp voor het herstel van zijn marine werd toegezegd. De nauwe aansluiting bij Frankrijk en Engeland scheen ook op de binnenlandsche staatkunde een weldadigen invloed tezullen hebben, maar het samengaan met Frankrijk in Marorokko (zie aldaar) dwong Spanje aan den oorlog in dit land een grooter aandeel te nemen, dan de Spaansche bevolking wenschelijk scheen. Vooral in Catalonië, dat het grootste deel der troepen leverde, gaf de kostbare oorlog in 1909 aanleiding tot onlusten, en in de hoofdstad Barcelona kwam het eerst tot een algemeene werkstaking en daarna tot een volksoproer. Nadat deze op bloedige wijze onderdrukt was, stelde de regeering in Catalonië een schrikbewind in en liet tal van personen terechtstellen. Tot hen behoorde ook Francisco Ferrer, en daar de hem ten laste gelegde feiten verre van bewezen waren, deed de uitvoering van het doodvonnis tot ver buiten Spanje hevige opwinding ontstaan, terwijl het tevens het ministerie Maura tot heengaan dwong. Onder zijn opvolger, den leider der liberalen Morel, herademde Catalonië en werd aan den oorlog in Noord-Afrika een einde gemaakt. E;n duurzame binnenlandsche rust was echter aan Spanje niet gegund, en daar de liberalen lang niet allen met het bestuur van Moret ingenomen waren, moest hij den 9den Februari 1910 plaats maken voor een meer linksch ministerie onder Canalejas. De Cortez werden ontbonden en de nieuwe verkiezingen (8 Mei) vielen gunstig voor de regeering uit en brachten voor het eerst een socialistisch afgevaardigde, Pablo Iglei-ias, in de Kamer. Een der eerste daden van het nieuwe Kabinet was de uitvoering van het reeds onder Moret ontworpen plan om het Concordaat met den paus te wijzigen, teneinde het aantal kloosters te beperken en aan de niet-Katholieken godsdienstvrijheid te verschaffen. Daar het Vaticaan weigerde hierop in te gaan, ontbrandde een felle strijd, die ten slotte tengevolge had, dat de Spaansche regeering tegen het einde van Juli haar vertegenwoordiger bij de Curie terugriep „om hem van nieuwe instructies te voorzien." Tot dusver (Februari 1911) bleef Canalejas, gesteund door den koning, op zijn stuk staan, ondanks de betoogingen door de clericalen, onder leiding der geestelijkheid en gesteund door de Carlisten, op vele plaatsen op touw gezet.

Spanning' noemt men in de natuurkunde den toestand van een Veerkrachtig lichaam, waarin zijn deeltjes door een van buiten werkende kracht uit hun oorspronkelijken stand zijn gebracht tot welken zij terugkeeren, zoodra die kracht ophoudt te werken. De spanning van gassen is de drukking, ■door hen op de wanden, welke hen insluiten, uitgeoefend.

Spant noemt men elk van de dikke en dubbele zijstukken, waaruit het geraamte van een schip bestaat. Men onderscheidt oprichtingsspanten, waarvan de bocht bepaald wordt naar de raamteekening van het schip, aanvullingsspanten, die met den hoofdbalk overeenkomen, evenwi-chtsspan-

ten of balanceer spanten, waarvan de opening er op berekend is om de deelen van het voor- en achterschip in zekere verhouding te brengen en draaispanten, waarvan de armen niet loodrecht staan op het dwarsvlak van het schip. Zie verder Schip.

Spar. Zie Abies.

Sparganium. Zie Egelskop.

Sparidae Zie Zeebrasems.

Sparks, Jared, een Amerikaansch geschiedschrijver, geboren den 10den Mei 1789 te Willington in Connecticut, studeerde te Cambridge in de theologie, werd onderwijzer, toen redacteur van den „North American Review" te Boston (1817—1819) en daarna predikant te Bal timore. In 1823 keerde hij naar Boston terug en aanvaardde opnieuw tot 1830 de redactie van gemeld tijdschrift, volbracht eene wetenschappelijke reis naar Europa, werd in 1839 hoogleeraar in de geschiedenis aan Harvard college en overleed aldaar den 14den Maart 1866. Hij schreef o.a. „Life of John Ledyard", „Diplomatic correspondence of the American revolution" (12 dln., 1829—1831), „Life of gouvernor Morris" (3 dln., 1832), „Life and writings of Washington" (12 dln., 1834—1838), „Correspondence of the American revolution" (4 dln., 1853) en „Library of American biography" (25 dln., 1834—1848).

Sparmania behoort tot de familie der Tiliaceae en heeft haar naam te danken aan A. Sparrinan, professor te Stockholm, die Afrika en China bereisde. De beide, vrij bekende soorten zijn: 8. africana, een in den winter dankbaar bloeiende plant der koude kas met witte bloemen, en S. palmata uit Californië, met witte of purperen bloemen. Vermeerdering door zaad en stek.

Sparrendaal is een landgoed in de Utrechtsche gemeente Driebergen in de nabijheid van het dorp Rijzenburg, waar na het herstel van de bisschoppelijke hierarchie in 1853 het groot-seminarium voor het aartsbisdom Utrecht werd gevestigd.

Sparta, in de Oudheid de hoofdstad van het Peloponnesisch landschap Lakonië of Lakedaemon, verhief zich op de verste uitloopers van den Taygetos, op den rechter oever van den Eurotas en had met haar 4 verschillende wijken een omvang van ongeveer 9 km. Het aantal inwoners bedroeg in den bloeitijd wellicht 25—30000. Aanvankelijk had zij geen muren, omdat, naar men wil, de inwoners haar tot borstwering zouden strekken; eerst de tyran Nabis voorzag haar van een muur, die kort daarop door de Achaeërs verwoest, maar op bevel van de Romeinen hersteld én door de Byzantijnsche heerschers vernieuwd werd. Ook had de stad geen eigenlijke akropolis, maar dien naam droeg een nabijgelegen heuvel, waarop zich een tempel van Athene Chalkioikos of Poliuchos verhief. Aan den oostelijken voet van dezen heuvel lag de Agora (Markt) met de vergaderingsgebouwen van de Gerousia en van de Ephoren en de prachtige Perzische hal. Van de wijken wordt Pitana in het N.W. de fraaiste genoemd. Daar bevond zich de groote, met wit marmer bekleede schouwburg, waarvan men nog overblijfselen aantreft. In het oosten der stad vond men verder een ander plein, de Dromos (Loopplaats), met 2 gymnasia en door platanen beschaduwde lanen, waar de jongelingen zich in het worstelen oefenden. Daarenboven waren er nog vele andere tempels en openbare gebouwen,

Sluiten