Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

het bindvlies geprikkeld wordt door het een of ander voorwerp, dat in het oog is geraakt. Tranen zijn van liet hoogste belang voor het oog, daar zij den oogappel steeds zuiver en vochtig houden. De stofjes, welke op het oog gevallen zijn, worden naar den binnensten ooghoek gespoeld en hoopen zich voor het traankanaal op. Zie ook Oog en Oogheelkunde.

Tranenfleschje of Tranenkruikje is de verkeerde naam voor een spits toeloopend fleschje of kruikje, zooals men die bij lijkbussen in graven uit de Oudheid gevonden heeft. Waarschijnlijk hebben deze fleschjes een welriekende stof bevat.

Tranenkruikje. Zie Tranenfleschje.

Trani, een stad in de Italiaansche provincie Bari en in het arrondissement Barletta, ligt aan de Adriatische Zee en aan den spoorweg van Ancona naar Brindisi. Zij is de zetel van een aartsbisschop, bezit eenige rechtbanken, een lyceum, een gymnasium, een technische school, een seminarium, een fraaie hoofdkerk uit de 12de eeuw met een krypt en een fraai portaal en een mooien toren, eenige andere kerken, een kasteel, een strafinrichting voor vrouwen, een schouwburg enz. De plaats levert steen uit de hier aanwezige steengroeven, olie en wijn. De haven lijdt aan verzanding. In 1904 liepen er 447 schepen van 148 098 ton de haven binnen. Er wordt handel gedreven in wijn, olie en ooft. Verder wordt er aan vischvangst gedaan. Het aantal inwoners bedraagt (1901) 31 216.

Tranquebar of Tarangampadi, een kleine stad in het Britsch-Indische presidentschap Madras, op de kust van Koromandel aan een van de monden der Kaweri gelegen, bezit een oud Deensch fort, thans gevangenis, oude Deensche regeeringsgebouwen, 2 Protestantsche kerken, een Roomsch-Katholieke kerk en telt met de voorstad Poraiyar (1901) 13142 inwoners. Er zijn katoenfabrieken en zoutziederijen. Tranquebar werd in 1616 door de Denen gesticht, was geruimen tijd de hoofdplaats der Deensche bezittingen in Oost-Indië en werd in 1845 door aankoop het eigendom der Britsch-Oost-Indische Compagnie. Frederik V van Denemarken stichtte hier in 1706 het eerste Protestantsche zendingsstation in Indië, dat thans in handen is van de Leipzigcr zending en talrijke boeken heeft laten drukken.

Trans, aan gene zijde, is het tegenovergestelde van Cis (zie aldaar).

Transactions noemt men inzonderheid de periodieke uitgaven van de geleerde genootschappen in Engeland.

Trans-Afrikaansche spoorweg- is de naam van den spoorweg, die volgens het plan van Cecil Rhodes Afrika over een lengte van 9300 km. van Z. naar N. doorsnijden zal. De lijn begint in Kaapstad en loopt over Boeloewajo naar Broken Hill met zijn lood- en zinkmijnen, dat reeds op een afstand van 3226 km. van het beginpunt ligt.Tot zoover is de lijn voltooid. Van hier uit zal zij naarBwanaMioebwa aan de grens van den Kongostaat en vervolgens waarschijnlijk naar Konstanze loopen. Men verwacht uit het landschap Katanga een belangrijk kopertransport. Vervolgens wordt de lijn waarschijnlijk tot aan het zuidelijk einde van het Tanganjikameer voortgezet. Het verkeer op het meer zal aanvankelijk met stoomschepen plaats hebben. Van het noorden van het meer zal de lijn verder naar her Victoriameer loopen,waar zij de zoogenaamde Oegandalijn bereikt, die van Port Florence naar de haven Mombassa aan

den Indischen Oceaan loopt. Waarschijnlijk wordt zij dan over Doefile en Gambela naar den Blauwen Nijl voortgezet, waar zij den thans in aanleg zijnden spoorweg van Roseires naar Wad-Medina bereikt. Het verkeer met Kairo kan te water plaats hebben, of ook kunnen nog lijnen van Wad-Medina naar Chartoem en van Wadi Halfa naar Assoean aangelegd worden.

Trans-Baikalië of Sdbaikal, een Russische provincie in het Oost-Siberische generaal-gouvernement Amoer, ligt ten O. van het Baikalmeer en wordt begrenst door de provincies Irkoetsk.Jakoetsk en Amoer ën door China. De oppervlakte bedraagt 613 475 v. km., het aantal inwoners 676 407. Het land wordt doorsneden door het Jablonowoigebergte, dat zich in Sokhondo tot 2 453 m. hoogte verheft, het N.W. wordt ingenomen door de hoogvlakte van Witim,in het Z.O.dringt de woestijn Gobi biimen. De belangrijkste rivieren zijn de Witim, de Angara, de Bargoesin, de Selenga en de Argoen. De meren hebben een gezamenlijke oppervlakte van 19 031 v. km., waarvan 17 004 v. km. door het oostelijke deel van het Baikalmeer wordt ingenomen. Het Z.O. droeg vroeger den naam Daoerië. Er heerscht een vastelandsklimaat, te Nertsjinskij Sawod bedraagt de gemiddelde jaartemperatuur —3,7° de Januaritemperatuur —29,5°, de Julitemperatuur + 18,3° C. De woudrijkdom is belangrijk afgenomen en ook het aantal pelsdieren is niet meer zoo groot als vroeger. De voornaamste middelen van bestaan zijn landbouw (tarwe, rogge, gerst, boekweit, aardappelen, vlas, hennep, tabak) en veeteelt. In het Baikalmeer wordt veel visch gevangen.De mijnbouw is van minder belang dan vroeger.Goud,zilver en lood zijn de voornaamste produkten. De nijverheid lieeft voornamelijk betrekking op het verwerken van metalen. De handel heeft meest plaats langs den Siberischen spoorweg. De bevolking bestaat voor het grootste deel uit Russen, verder uit Raskolniken, Toengoezen, Boeraeten en Chineezen. Er zijn 353 scholen. De hoofdplaats is Tsjita. De Russen kwamen in 1644 in Trans-Baikalië, dat weldra schatplichtig werd. In 1722 werd het een verblijfplaats voor zware misdadigers. Later behoorde het tot het gouvernement Irkoetsk, in 1851 kreeg het een zelfstandig bestuur.

Transcendent noemt men sedert Kant in de wijsbegeerte, in tegenstelling met immanent, iets, dat boven de grenzen der zinnelijke waarneming, der ervaring verheven is.

In de wiskunde noemt men, in navolging van Leibniz, trancendent of transcendentaal alles, wat niet tot de algebra behoort. Zoo heet bijv. een getal transcendent, wanneer het niet de wortel is van een algebraïsche vergelijking met meetbare coëfficiënten.

Transcendentaal noemt men in de wijsbegeerte, volgens de terminologie van Kant, de richting, van het onderzoek, die zich niet zoo zeer met de dingen zelf bezighoudt, als wel met de omstandigheden, waardoor wij kennis van de dingen verkrijgen. De transcendentale wijsbegeerte onderscheidt zich van de empirische, doordat zij aanneemt, dat er een kennis is (een kennis a priori), die aan de ervaring voorafgaat. Zie Immanent.

In de wiskunde heeft transcendentaal dezelfde beteekenis als transcendent (zie aldaar).

Transcendentaal idealisme. Zie Transcendentaal en Idealisme,

Sluiten