Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

winstmarge in staat zijn met minder bezwaren te produceeren. Dit leidt zoowel tot uitbreiding van de concurreerende bedrijven als tot het ontstaan van nieuwe ondernemingen. Zooals wij bereids opmerkten is de trustvorming meestal een bloot financiëele transactie op initiatief van eenige bankiers, dus van leeken in de techniek van het bedrijf. Hoe grooter het bedrijf, hoe meer behoefte de combinatie dus heeft aan uitstekende bedrijfschefs. Daarom heeft zij hiervoor veel over en kreeg Schwab van de Steel trust jaarlijks § 250.000 salaris. Dit is eene zwakke zijde. Schwab vroeg meer; hij kreeg het niet; toen zocht hij onaangenaamheden, ging de trust uit en richtte een eigen maatschappij op (Bethlehem Steel Company) waarmede hij, gewapend met de opgedane ervaring en toegerust met zijne bekwaamheden sedert de Steeltrust scherpe concurrentie aandoet.

Nu zou het niet aangaan om een verbod tot trustvorming zonder meer uit te vaardigen. Het concurreeren a outrance is niet in het belang van het algemeen. Welk een besparing werd niet verkregen door het ontslag der handelsreizigers van de suikertrust. (pag. 8). Het moge waar zijn, dat die voordeelen niet in de eerste plaats ten goede komen aan de consumenten, dat zij behaald werden valt niet te ontkennen. Maar wèl worde geëischt dat de handelingen van de trust openbaar worden; niet aldus, dat de fabrieksgeheimen worden gepubliceerd, maar in dezen zin dat er publieke controle op wordt uitgeoefend, dat de Overheid recht heeft op inzage van de boeken, om de faits et gestes der trust na te gaan. Evenals in alle beschaafde landen bijv. ten aanzien van spoorwegmaatschappijen nu reeds geschiedt om het gebruik van ongeoorloofde middelen tegen te gaan.

Afgescheiden van andere bezwaren, verdient ook uit het oogpunt van de trustvorming een protectionistische politiek afkeuring. De protectie is de voedster van de trusts, de ervaring bewijst het. Toen de suikerconventie in 1903 tot stand kwam, waardoor de protectie in beginsel ophield, of althans beperkt werd, is het Duitsche suikerkartell bezweken. Zie pag. 11. Een ander bewijs is, dat in Amerika de Republikeinsche partij, als voorstaande protectie, bij de verkiezingen steeds door de trusts gesteund wordt.

Intusschen kan een bepaalde vorm van protectie, als in Canada, het middel zijn om een bepaalde industrie te versterken tegen aanvallen van buiten. De Zuid-Amerikalijn (Hollandsche Lloyd) was een Hollandsche onderneming en niet opgenomen in de trust der Zuid-Amerikaansche lijnen; daarom werd zij door die trusts bestookt. Toen reorganiseerde de Nederlandsche Handelmaatschappij de onderneming en kreeg voor haar steun van de Regeering in den vorm van een afloopend subsidie. „Sociaal Weekblad" 1907. Bij de behandeling van het subsidie-ontwerp heeft Minister Veegens zich in de Tweede Kamer sterk verzet tegen eene opmerking van liberale zijde dat het ontwerp een protectionistisch karakter zou dragen. De leden Pierson & Plate hadden bezwaar want zeiden zij: als zulk eene onderneming zwak staat, is het beter dat zij bezwijkt, want dan is hulp niet in het algemeen belang; het kwam er volgens hen niet op aan of een vreemde scheepvaartonderneming op Rotterdam vaart of een eigen. Yan algemeen economisch oogpunt beschouwd is dit niet onjuist. Echter, vooralsnog bestaat er in de wereld een zekere scheiding in de nationale huishoudens, tusschen welke huishoudens een zekere strijd van belangen heerscht. Iedere Regeering heeft in de eerste plaats de belangen der nationale huishouding te behartigen; of dit

3

Wat moet de Overheid doen ? — Publiciteit der handelingen van de trust. — Protectionistische politiek maar niet d.m.v. tolrechten. — Coöperatie. — Overheidsbedrijf — De geest van het volk is van belang.

Sluiten