Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

leiden in gierigheid, drinken, eten, ontucht en allerlei schande en zonde" 1). Aan de vruchten kent men den boom.

De „bijbel alleen ' met het „vrij onderzoek" werd oorzaak van ontelbare godsdiensttwisten en ondermijnde ook het gezag van den bijbel zeiven.

Uit het „vrij onderzoek" werd het Rationalisme geboren, waaruit het Pantheïsme ontkiemde. Het einde van dit alles was bij velen openlijke godloochening, maar toch nog gedekt met den naam van Protestantisme.

De opstand tegen het van Godswege gesteld kerkelijk gezag, het algemeen priesterschap, de evangelische vrijheid (waarvan reeds in 1524 de boerenkrijg met duizenden geplunderde en verbrande burchten, kasteelen, stiften en kloosters de eerste vrucht was) 2) leidden den stormloop over duizenden verbrijzelde altaren ook tegen de vorstelijke tronen. Een der groote woordvoerders der fransche omwentelingsmannen, Louis Blanc, wijst op de innige verwantschap tusschen Protestantisme en Revolutie, en zegt terecht, dat elke Luther op godsdienstig gebied door een Luther op staatkundig gebied gevolgd wordt 3).

Hierbij komt, dat door de afschaffing van het H. Misoffer en van de H. Sacramenten, (het Doopsel uitgezonderd) de genademiddelen aan het arm volk ontroofd werden.

Ook de reinheid van het familieleven moest verloren gaan, toen Luther de sacramenteele waardigheid van het huwelijk loochende en beweerde, dat het huwelijk „gelijk elke andere wereldsche zaak slechts een uiterlijk ding is" 4). Hoe lichtvaardig de hervormers met het huwelijk te werk gingen, blijkt uit de beslissing van Luther en Melanchton, waardoor aan Philips, landgraaf van Hessen, tijdens het leven der eerste, het nemen van een tweede vrouw werd toegestaan 5).

Het Protestantisme eindelijk vertrapte met verachting de

') Zie Janssen, III, S. 65; 716; IV12, S. 86; VIII12, S. 359. Denifle, I, S. 806. Bij denzelfden schrijver vindt men nog- veel andere getuigenissen van Luther's bondgenooten over de zedeloosheid der zoogenaamde hervormers, S. 22, 279. Zie ook Luther von Hartmann Grisar, I, II. 2) Albers, § 139.

3) Histoire de la Révolution FranQaise, I, p. 34; Janssen, II, S. 413.

4) Denifle, S. 268. s) Janssen, III, S. 445.

Sluiten