Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

binnendrong', gehad hebben. Die een waardigen zielenherder bezaten, zijn grootendeels de Katholieke Kerk getrouw gebleven. Die afvallig zijn geworden, wees zeker, dat die een slechten priester hebben gehad. Zoo laat zich in vele gevallen althans het anders zonderlinge verschijnsel verklaren, dat men nog heden in geheel protestantsche streken enkele dorpen aantreft, die bij uitzondering roomsch gebleven zijn. Soms liggen daarvoor andere oorzaken bij de hand — zij hebben misschien een roomschen ambachtsheer gehad — maar niet zelden toch zal de verklaring van Dusseldorp en Bertius de ware zijn" 1).

Het Protestantisme was geen hervorming van bedorven maatschappelijke en godsdienstige toestanden, maar het gevolg en de voltooiing er van. 't Was de lichtelaaie van een reeds lang smeulend vuur, het was een naar buiten breken van een inwendig bederf 2).

Nu is het wel waar, dat de zedelijke verwildering, die een gevolg der protestantsche leerstellingen was, tot stilstand kwam, maar dit was hieraan toe te schrijven, dat men in het werkelijk leven de oude zedenleer der Katholieke Kerk weer in toepassing bracht. In de Katholieke Kerk zal het leven, tengevolge van menschelijke zwakheid, in den regel zich niet tot de hoogte der zedenleer verheffen; bij de dwalende kerkgenootschappen zal, ondanks menschelijke zwakheid, het leven gewoonlijk de leer overtreffen. Menschen, met verkeerde beginselen, zijn, door een gelukkig zich-zelven-niet-gelijkblijven, beter dan deze. Het moge ook waar zijn, dat veel Protestanten, uit den slaap geschud door de schromelijke gevolgen van „het geloof zonder de werken', de noodzakelijkheid der goede werken belijden, en door hun levenswandel veel Katholieken ten beschamend voorbeeld zijn, toch ligt hierin nog geen aanbeveling van het Protestantisme, maar een terugkeer tot de leer der Katholieke Kerk, en tevens een veroordeeling van de leer der eerste hervormers 3).

') Historische Opstellen, III, 259, 260 bij Knuif bl. 8. 2) Denifle en Weisz hebben in hun Luther und Luthertum uitvoerig het vraagstuk van het Lutheranisme behandeld. 3) Zie Het Protestantisme van het zedelijk standpunt beoordeeld, door Dr. Mulder.

Sluiten