Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

onder het pausdom het geven zonder maat en zonder einde was, maar dat nu niemand de beurs meer openen wilde, om een halven penning (heller) te geven voor arme kerken, vervallen scholen en noodlijdende menschen. „De scholen kwamen in verval — schrijft Widmann in zijn kroniek — en bijna niemand meer zond zijn kinderen naar de school, of wilde hen laten studeeren, omdat het volk uit de geschriften van Luther zoo dikwijls vernam, dat de geestelijken en geleerden het volk zoo schandelijk hadden bedrogen" !). En Melanchton klaagde: „Ons tijdvak is een ijzeren geworden, en de wetenschappen gaan ten gronde, indien de vorsten zich niet met de voogdij over haar belasten" 2). Het gevolg van dit alles was, dat de volksscholen van de Kerk gescheiden werden, en tegelijk met de kerkelijke macht in de handen der protestantsche vorsten overgingen.

De latere ontwikkeling en uitbreiding van het volksonderwijs, die zoowel in katholieke als in protestantsche landen plaats had, was niet het werk der hervorming, maar het gevolg van maatschappelijke toestanden. Terwijl de boekdrukkunst de leermiddelen ontzaglijk vermeerderde, deden de uitbreiding van het post- en goederenverkeer door de ontdekking van een nieuwe wereld, het opbloeien van handel en nijverheid en andere maatschappelijke omstandigheden het volk de behoefte aan grooter kennis gevoelen, en hieraan is de ontwikkeling der volksscholen toe te schrijven 3).

D. De vrijmaking van den slaaf 4).

Er is een tweevoudige slavernij: in de eene is de slaaf verplicht voor zijn meester te arbeiden, zonder nochtans zijn waardigheid als mensch, zijn rechten als persoon te verliezen; in de andere is de slaaf geheel en al het eigendom zijns meesters. De zachtere slavernij is niet, gelijk de andere, uiteraard in strijd met het natuurrecht, maar ze stemt toch

') Janssen, S. 301; VII12, S. 11—18. 2) Epist. ad duc. Megalop. 3) Over de volksscholen leze men Kirchenlexicon, XII, S. 1047; Staatslexicon (Görres-Gesellschaft). V, S. 1011. 4) Zie Paul Allard, Esclaves, Ser/s et Mainmortables, Chap. I, II. III.

Sluiten