Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

veroordeelen. Hoe aanstootelijk deze ook mogen zijn; wanneer zij slechts uit zijne grondstelling voortvloeijen, heeft de naturalist ze niet verder te verantwoorden. Men zoeke de gebreken aan de bron zelve en toone die duidelijk aan, dan zullen de gevolgen van zelf verdwijnen.

Wij hebben gezien, dat de naturalist van de grondstelling uitgaat, dat de natuur aan zich zelve genoeg heeft. Hij beschouwt dus de wereld, zoo als zij zich aan onze zinnen, voordoet, zoo als zij door ons wordt waargenomen. Aan ons zeiven bemerken wij het eerst onze neigingen, en het bevredigen daarvan is het doel van ons zinnelijk leven. Het hoogste doel der neigingen is gelukkig te zijn, derhalve heeft de naturalist geen hooger doel, dan de hoogst mogelijke bevrediging van al zijne begeerten en wenschen. Zijne begeerte legt hij dus ten grondslag, en rigt zijn geheele gedrag zoo in, dat deze bevredigd wordt. Aan dit bevredigen zijner begeerte worden nu verstand en rede cijnsbaar gemaakt; hij verwerft zich wereld- en menschenkennis, om zich van het beloop der dingen en het gemoed der menschen te kunnen bedienen; ja, hij maakt plannen en poogt stelselmatig te handelen; alles evenwel om eigen voordeel. Uit slimheid is hij matig en vredelievend, aangenaam van voorkomen en vriendelijk, dienstvaardig en stipt in zijne zaken, onderwerpt hij zich aan de wetten en alle goede orde. Maar al deze deugden zijn bij hem slechts de sluipwegen der zelfliefde, en wel uitgedachte grondslagen te harer bevrediging.

Om nu het naturalismus te wederleggen, behoeft men, zoo als wij zeiden, slechts zijne eerste of hoofdgrondstelling te beschouwen. Zij is, dat de natuur zich zeiven genoegzaam is en in alles voorziet. Dit kan hij niet bewijzen; maar de zaak blijft alleen problematisch, zoo lang men enkel speculeert of in de bespiegeling blijft. Wendt men zich echter tot de praktische rede, dan erkennen wij hierin dadelijk eene wet, wier bron niet in de zinnelijke wereld en door enkel waarnemen gevonden wordt. Het bestaan van deze wet moet de naturalist dadelijk toegeven en daardoor valt geheel zijn gebouw ineen.

. Er zijn twee soorten van naturalismus, een theoretisch,

Sluiten