Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Een tweede instituut, waarmee de Monarchomachen zich graag bezighouden, en waarop ze het recht van het volk om zich te verzetten gronden, is dat van de in vele landen bestaande vergadering der Staten of Standen. Het instituut der magistratus populares m. a. w. Wel te onderscheiden van de magistratus inferiores. Meermalen wordt — bij bespreking der aangelegenheden, die ons in deze studie bezighouden ~ dat onderscheid niet in 't oog gevat1)- Maar daarmee komt de gedachtenwereld der verzetslitteratuur dan toch zeker niet ten volle tot haar recht. Als zij van de magistratus inferiores spreekt bedoelt zij daarmee heel andere autoriteiten dan de Staten. N.l. hertogen, markiezen, graven, baronnen, burgemeesters, schepenen enz.2). Trouwens beweegt ze zien dan eigenlijk ook op een heel andere lijn van denkbeelden, dan wanneer ze van die Staten melding maakt3). Want die Staten waren niet een soort overheden onder den vorst, slechts gradueel in gezag van hem verschillend. Maar zi) vormden — zij 't dan al niet van meet af, in allen gevalle later toch wel — een zekere volksvertegenwoordiging. Een schild voor de rechten van de onderdanen tegenover den summus magistratus of hooge overheid; een zeker tegenwicht tegen deze laatste. Maar juist daarom ~ zeggen de Monarchomachen — komt hun dan per consequentie ook het recht toe om in te grijpen, in geval de vorst zijn gezag misbruiken gaat, en zijn volk begmt te tyranniseeren. ' 1, •• , ,

Wettelijke regelingen, waarbij uitdrukkelijk gestipuleerd werd dat in welomschreven gevallen en langs den weg van een bepaalde procedure, de onderdanen het recht hadden aan den tyrannus exercitio gehoorzaamheid te weigeren en zich van een anderen vorst te voorzien, vormen- dan nog een

1) De reden daarvan zal wel liggen in het feit, dat de hollandsche vertaling van Calvijns Institutie, die daarbij pleegt te worden geciteerd, van „mindere magistraten spreekt. t-alv*jn zelf drukte zich echter anders uit. In de latijnsche editie heet het „magistratus populares". en in de fransche: „magistrats constituez pour la defense du peuple". TI 747 74X

2) Zie Mémoires de lestat de France, Vol. II, p. III, /«.

3) De gedachte aan die magistratus inferiores is veelmeer van duitschen, dus van lutherschen, dan van franschen en engelschen, van calvinistischen huize, vgl. Kurt Wolzendorff,a. a. U. S 103 104, 183, 203; L. Cardauns, a. a. U., b. bó. bi.

7

S. tn P. II. 3

Sluiten