Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

alles tegenover zijn onderdanen zou mogen veroorloven? Allerminst 1 Want dat zou toch zeker al te veel in strijd zijn met de billijkheid: aan een volk te onthouden wat men den enkeling gunt. En staat het nu in die wereld der particulieren niet zóó, dat zelfs een zoon zich niet alles behoeft te laten welgevallen van den kant zijner ouders, ja dat een allernauwste band als het huwelijk vlecht niet eens absoluut onontbindbaar is?

Drie elementen dus metterdaad in de 16-eeuwsche verzetslitteratuur 1

Maar wat hebben wij nu aan deze ontdekking?

Niet zoo weinig! Want zie ik juist, dan maakt zij het ons mogelijk om nu vervolgens die litteratuur, ten aanzien van haar wezen, te kennen als 'n geestesuiting, waarin ■— als ijzer en leem — twee aan elkaar vreemde, tegenstrijdige denkwerelden zijn samengevoegd.

Wie 't hier voor beschreven historisch materiaal, waarmee de Monarchomachen plegen te werken, teneinde het te kunnen karakteriseeren, wat beter bekijkt, merkt dadelijk dat het zich voortdurend bezighoudt met instellingen, die zonder uitzondering ontleend zijn aan het feitelijke germaansche staatsen rechtsleven. Van positief-rechtelijk germaanschen huize zijn èn die voorwaardelijke huldiging, èn die Statenvergadering, èn dat in de wet uitdrukkelijk erkende verzetsrecht, waarop ik wees.

Van die voorwaardelijke huldiging is dat al heel gemakkelijk aan te toonen *).

Van oudsher werd de vraag wie koning zou zijn onder de Germanen door twee factoren beheerscht. Door afstamming en door volkskeus. Er was n bepaald koningsgeslacht, dat — krachtens een veronderstelde aanwijzing door de goden — er recht op had. dat de troon door iemand uit zijn midden zou worden bezet. Maar wie van al de daartoe behoorende mannelijke leden — kenbaar aan hun lange lokken — zou nu, met voorbijgang van zijn verwanten, metterdaad tot den troon worden geroepen ? Hetzij een broer van den vorigen koning bijv., of een van zijn zoons, en dan weer :

') Voor wie het vreemd mocht vinden, dat uit Aragon het duidelijkste voorbeeld van een germaansch-rechtelijke instituut komt, zij hier herinnerd aan den langen tijd, dat Spanje in de macht der West-Gothen is geweest.

Sluiten