Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verschillende formulieren slechts op na. Hoe is het onzen vaderen gelukt aan de eene zijde de zaken klaar en duidelijk uiteen te zetten en hoe fonkelt toch schier in eiken regel de warmte des gemoeds! Waarom is iets dergelijks in onze dagen eigenlijk niet meer samen te stellen? Wel vooral hierom, wijl we het werk voor ons hebben van mannen, die arbeidden onder de schrikkelijkste vervolging vaak, onder benauwing en druk schier altijd. Zij moesten wel waarlijk weten, dat zij Gereformeerd waren. Dat was hun een zaak van het hoofd, maar ook van het hart. Zij beleefden, wat zij geloofden. Voor de eer van God en om vast te staan in den strijd moesten ze tegen de Roomsche dwaalleer een wel gesloten systeem stellen. Maar tegelijkertijd vond hun eigen hart daarin rust.

Doch ook in de Gereformeerde kerken van Nederland is een verval ingetreden, als waarop we reeds doelden. De theologie is — 't valt niet te ontkennen — wel eens al te scholastisch, spitsvondig geworden. En de reaktie van het mysticisme bleef niet uit.

Eigenaardig is de toestand, waarin we ons thans bevinden. Ik behoef u de woorden onderwerpelijk en voorwerpelijk slechts te noemen en ge weet, wat ik bedoel. Men spreekt van de „ligging" eener gemeente. Uitdrukkingen als ziekelijk en dor komen in de gesprekken telkens weer voor. In ons vaderland kennen we streken, waar het mysticisme bloeit, andere waar veelal te eenzijdig aan het intellekt wordt geofferd. Het is hier de plaats niet om nader op deze dingen in te gaan of naar een verklaring te zoeken1)Wel moest ik u even aan een en ander herinneren, opdat ge daardoor zoudt zien, hoe het van zelf spreekt, dat alle onderwijs, hetwelk zich bezig houdt met den inhoud der Heilige Schrift, van deze dingen den invloed ondervindt. Natuurlijk heeft het onderwijs er iets mede te maken, ook het onderricht op de Zondagsschool. De Christelijke onderwijzers hebben zich wel bezig gehouden met de vraag, welk karakter het onderwijs in de Bijbelsche Geschiedenis behoort te dragen. De een wil niet anders doen dan de feiten uit de Heilige Geschiedenis den kinderen meedeelen. De ander wil de feiten dienstbaar maken aan den geestelijken opbouw. En op de jaarvergaderingen van „Jachin"

») Men zie vooral het uitnemende geschrift van Dr. A. A. van Schelven: „De bewerking van eene piëtistisch getinte gemeente."

Sluiten