Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de Joden dwong tot het aanhooren van de prediking, maar ook zendelingen onder hen aanstelde. Men drong aan op het tot stand komen eener zendingsliteratuur voor de Joden, wilde in den kerkdienst voor hen laten bidden, en in elke provincie twee jongelingen voor het zendingswerk laten opleiden. In Leiden werd zelfs een leerstoel voor Joodsche controverse gesticht, die trouwens . maar heel kort ia stand is gebleven. Hugo de Groot, Voetius, Hoornbeek wijdden hun aandacht aan het onderwerp. Maar het was de tijd van disputen en controversen, waardoor men wonder veel dacht te winnen; alleen een enkele, zooals Hoornbeek's opvolger Spanheim, verwachtte daar niet heel veel van. Geen wonder, dat door literarische bemoeiingen slechts weinigen werden gewonnen, waar daarnaast de persoonlijke bemoeienis zoo goed als uitbleef.

De persoonlijke bemoeienis stond juist voor de piëtisten op den voorgrond, zoodat de oprichting van de Universiteit te Halle in 1691 een nieuw tijdperk opent in de geschiedenis, die ons bezig houdt.

Merkwaardig, zijn de woorden van Spener, als hij er op wijst, dat de Joden door hét onchristelijk gedrag der Christenen eer worden afgestooten dan aangetrokken. Het is volgens hem de plicht der Overheid om de Joden tot de kennis des heils te brengen. Gebeurt dit niet, dan zullen de Joden optreden als aanklagers in het gericht tegen hen, die wel voordeden van hen hebben genoten, doch geen moeite deden om dit te vergelden. „Die Regenten sollten daran denken, dasz der Herr ihnen die Juden nicht dazu in ihr Land gegeben habe, damit sie von ihnen zeitlichen Nutzen ziehen, sondern damit diese von ihnen geistlichen Nutzen schöpfen mögen". Hetzelfde dus, wat thans nog vaak gezegd moet worden ten- opzichte van onze verhouding tegenover Ned. Indië. En Spener gaat aldus verder: „de Joden zijn onder de Christenen verstrooid om voor hen te worden een exempel van het goddelijk gericht en een gelegenheid tot oefening der liefde. Geweld noch gewetensverkrachting mag daarbij plaats vinden. Maar wel moeten er hindernissen worden weggenomen: zoo bijv., dat er een eind wordt gemaakt aan het schacheren der Joden, en zij

Sluiten