Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eigen kracht/' zoo ook ging men alles verklaren, in het verleden, uit de omstandigheden; uit het volkskarakter; de natuurlijke nationale eigenschappen; ging men, voor de toekomst, van combinatiën en berekeningen alle heil verwachten. God werd een overbodig element in de historie; en, mocht Hij al in oïficiëele Staatsstukken nog wel eens worden genoemd (het werd ook wel ééns bij toeval, „vergeten"!), een levende realiteit in het volksleven was Hij, weldra, niet meer; zelfs gingen daar stemmen op uit het midden des volks, die Hem een „hinderpaal" voor den maatschappelijken vooruitgang dorsten noemen en met kracht de leuze uit den afgrond aanhieven: Ni Dieu ni maïtre!" (Noch God.' Noch Meester-')

Die geestelijke achteruitgang in het openbare leven moet echter niet op zichzelf worden beschouwd. Die was, en is, een onvermijdelijk gevolg, een wrange vrucht van de inzinking van het geloofsleven op elk gebied, niet het minst in het gezinsleven, vooral ook in de harten, Hoe sprak Luther? Hoe vertolkte hij zijin innerlijk zieleleven, zijn hartelijke, overtuiging kloek en beslist? „Ik, doctor Maarten Luther, onwaardig prediker des Evangeliums van onzen Heere Jezus Christus, belijd deze leer, dat het geloof alleen, zonder de werken, rechtvaardigt voor God; en ik verklaar, dat dit zoo zal blijven, en dat dit zal standhouden tot in eeuwigheid, in weerwil van den Duitschen Keizer; of den Turkschen Keizer; of den Tartaarschen Keizer; in weerwil van den Paus en al de

kardinalen " enz. Waar dat geloof leeft

en levend blijft in het hart, daar is ook het gezinsleven in orde, daar ontwikkelen school en Kerk zich in de goede, Schriftuurlijke, Reformatorische richting; daar vergeet de Staat zijn religieuzen oorsprong niet; daar moet en kan men blijven spreken van. „Protestantsch Nederland." Niet door kracht of geweld, maar door

Sluiten