Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

op de duur tot mislukking komen. Het marksisme bad zich in de mens vergist en deze vergissing is de grote vergissing gebleken. De mens bleek niet enkel produkt te wezen van de stoffelike omstandigheden. De mens bleek meer te zijn, dan een nummer in het proletarenleger. De mens bleek meer te wezen, dan in een marksisties-materialisme kon worden uitgedrukt. De mens bleek niet enkel resultaat te zijn van de stoffelike omstandigheden, neen, de mens maakt de samenleving, beheerst de maatschappij, staat boven de vorm. De mens bleek niet alleen een physies verschijnsel te zijn, doch een geestelik wezen, met eigen wil, eigen begeren, eigen hartstocht, eigen opvatting. De mens leerde stilaan verstaan, dat alle stoffelike verschijnselen uit geestelike diepten opdoemen, bleek te leren, hoe de werkeükheid als een lepel is, met een holle en een bolle zijde en hoe Marx eenzijdig de ene kant bezien had, zonder de blik te slaan op de andere zijde. De mens gans en al ontleed volgen? de anatomie, bleek meer te zijn, dan physici konstateren konden. De mens bleek wil ten goede en wil ten kwade te hebben en met het vaststellen van dit feit, kwam vast te staan, dat de sosiale kwestie geen ekonomiese kwestie, doch een zedelik vraagstuk was.

Hier grijpen wij het hart der tegenstelling tussen sosialen en sosialisten. Neen, deze is niet die van een beetje meer of een beetje minder demokratie of vooruitgang, doch deze tegenstelling: is het maatschappelik vraagstuk een ekonomies probleem of een zedelik vraagstuk?

Natuurlik geeft de marksistiese sosialist toe, dat de ekonomiese kwestie een zedelike kant heeft, ongetwijfelt beaamt de sosiaal, dat deze zedelike kwestie een ekonomiese zijde heeft, doch de diepste tegenstelling schuilt in de vraag: ligt het aksent op het ekonomiese of op het zedelike? Overeenkomstig deze tegenstelling, zegt zelfs het niet-marksisties-sosialisme: „godsdienst in privaatzaak', terwijl wij, als sosialen, de vorm deT maatschappij privaatzaak noemen.

Los de ekonomiese moeilikheid op en wij zijn er! roept de sosialist, los het zedelik vraagstuk op en wij zijn er, antwoorden wij. Het marksisties-sosialisme onderschatte en vergiste zich in de mens en daar vindt men het fiasko aangeduid.

Het materialisme werd gevolgd door erkenning van het spirituele en met deze erkenning verloor het mark-

Sluiten