Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

opend. Of srien we niet evenzoo elk verschil van regeringsvorm allengs verdwijnen, om geheel het land te overspinnen met een web eenvormige mazen, waarvan alle draden bewogen worden door een alle macht in zich opslorpend centralistisch monster? Voegt niet juist in zulk een modelstaat die nieuwerwetsche schoolinrichtmg, waarbij op geen verschil van belijdenis of inborst, van aanleg of karakter gelet wordt, maar in een vullen der hersenen geheel de opvoeding zich verliest: een vulsel dat aan allen op dezelfde wijze, zooveel mogelijk in gelijke mate wordt toegediend? Ja, worden niet de menschen zelv' allengs eenvormig door middelmatigheid? Of wie merkt het niet op, hoe de grootsche figuren, de degelijke karakters onzer vaderen in al kleiner afmetingen optreden, en hoe men bij gebrek aan groote mannen onder de levenden, standbeeld bij standbeeld opricht voor de reuzen van het voorgeslacht? Niet meer de persoonlijke wilskracht van den man, maar de sprakelooze stembus moet thans het lot van staat en kerk beslissen. Men is met van zich zelf meer, maar van zijn fractie, gedoemd haar gang te volgen, haar taal te spreken en zich te plooien in haar vormen. Zoo verdwijnt al meer elk verschil. Een ijzeren stoomwerktuig ueemt de rijke schakeering weg, die weleer aan elk bedrijf iets aantrekkehjks, aan eiken tak van nijverheid iets bekoorlijks gaf. Macht van kapitaal, in steeds ontzettender opeenhooping, zuigt het levensbloed van onzen kleinhandel weg. Een enkel reusachtig magazijn slokt de beklanting op, die eertijds tal van winkels bloeien deed. De gegoede burgerstand ziet dan ook bij den dag zijne reien dunnen door de maatschappelijke) beweging, die al meer alle rangen en standen zoekt te verevenen, om ten slotte niets dan de schreiende tegenstelling van gebrek en weelde over te laten. Onder de leus van verbroedering moet zelfs het gewijd gebied gemeen gemaakt, om alle verschil van godsdienstvorm op te lossen in een Christendom boven geloofsverdeeldheid, en allen gelijkelijk te troosten, met den voor allen even troosteloozen

Sluiten