Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zei dat de eenheid verbroken werd, maar de eenvormigheid werd slechts getemperd. Of wat hebben de kerken der Hervorming anders gedaan, dan op andere wijs de eenvormigheid van Eome in eigen boezem hersteld. De nationale tegenstand heeft doorgewerkt, en voor de eenvormige kerk van alle natiën, is in veelheid van vormen de nationale kerk in plaats gekomen, maar het individueel verzet, het recht der persoonlijkheid, en daarmee de vrijheid van het leven, ze is ook in onze Hervormde kerken gesmoord. Ook bij ons bleef het, zoo ge elke natie op zich zelve neemt, eenvormigheid in belijdenis, eenvormigheid van geestelijke type, eenvormigheid in eeredienst en bestuur. Ook bij ons Hervormden werd het maar al te spoedig, de stroom des levens dichtgevroren door de ijskoude lucht van formalistische eenvormigheid. Ook hier werd het nogmaals, als weleer bij Eome, niet een eenheid uit het leven gegroeid, maar een eenheid die het leven dwingen wilde. Zeg het mij, is het dan zoo onbegrijpelijk, dat die proeve moest mislukken? Of was het niet een al te stout bestaan, de grondfout der eenvormigheid van Eome over te nemen, zonder de krachtige hiërarchie, waardoor bij Eome die eenvormigheid werd gesteund? De geesten vrij te verklaren, gelijk de Hervorming deed, en hun toch den ban van alle geestesleven in het juk der eenvormigheid op te leggen, moest het niet op schreiende teleurstelling uitloopen? Is het niet natuurlijk dat de golving van den stroom gedurig die ijskorst zocht te breken: dat eerst een deel der kerk moest worden uitgeworpen, zoolang men het organisme nog samenhield, en dat straks een heir van ontevedenen samenschool en een ongezonde gisting in het leven riep, toen der kerk de macht tot handhaving van haar eenvormigheid ontzonk. Och het vrije leven heeft zich aan die eenvormigheid niet gestoord en is toch zijns weegs gegaan, en als we nu in onze kerk de bontste mengeling bespeuren van de verst uiteenloopende meemngen, wat ligt in dat feit dan anders vóór ons, dan het logisch ge-

Sluiten