Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Religie ons inspireert, met afschuw tegen zulke uitlatingen in verzet; maar, den Sociaal-democraat tegenover den Liberalist genomen, hém kan of mag ik geen ongelijk geven; want het is meten met twee maten, het is huichelarij of zelfmisleiding, zelve uit de Revolutie, ja uit koningsmoord geboren te zijn, en dan het aan uw geestelijke kinderen als doodzonde aan te rekenen, zoo ook zij van „krasse middelen" spreken durven.

Ik kom tot een aanlokkelijker onderwerp, M. H., want uit de gevolgen der Fransche Revolutie is nog een derde iets, ditmaal bij reactie, geboren; ik bedoel nu niet den socialen nood, noch ook de Sociaal-demoeratóe, maar de Sociale quaestie. Niet alsof de sociale quaestie thans voor het eerst zich zou aandienen. Veeleer is ze in de oude geschiedenis, zoowel aan den Euphraat als aan den ïiber, zoo te Sparta als te Athene aan de orde geweest; dook ze nogmaals op, toen het leenstelsel ingang vond en na verloop van eeuwen uitsleet; en is ze, om ook een feit uit onze eigen historie te noemen, voor Java tweemaal opgelost, eens door de invoering en later door de afschaffing van het cultuurstelsel. Immers wie van een sociale quaestie spreekt, bedoelt hiermeê in den algemeensten zin, dat er ernstige twijfel is gerezen aan de deugdelijkheid van het maatschappelijk gebouw, waarin we wonen; en dat er dientengevolge in de publieke opinie strijdt wordt gevoerd over de hechtere grondslagen, waarop een doelmatiger maatschappelijk gebouw, en dat beter bewoonbaar, valt op te trekken. Op zich zelf ligt dus in het stellen der sociale quaestie nog volstrekt niet opgesloten, dat ze moet opgelost in sodalistischen zin. De oplossing, waartoe men geraakt, kan ook een geheel andere wezen. Slechts dit ééne is, zal er voor u een sociale quaestie bestaan, noodzakelijk, t. w. dat ge de onhoudbaarheid van den tegenwoordigen toestand inziet, en deze onhoudbaarheid verklaart niet uit bijlcomstige oorzaken, maar uit een fout in den grondslag zelf van ons maatschappelijk samenleven. Voor wie dit niet erkent, en acht dat het kwaad te bezweren is door kweeking van vromer zin, door vriendelijker bejegening of milder liefdegave, moge er een religieuse, en moge er een philanthropische quaestie bestaan, maar een Sociale quaestie bestaat voor hem niet. Die bestaat voor u dan eërst, zoo ge architectonische critiek oefent op de menschelijke sociëteit zelve, en dienvolgens een andere inrichting van het maatschappelijk gebouw gewenscht én mogelijk acht.

Wat nu de onhoudbaarheid van den socialen toestand betreft, gelijk die uit individualisme der Fransche revolutie geboren werd, daarover kan, dunkt mij, onder Christenmannen, niet wel verschil van opinie bestaan. Zoo ge u nog een menschelijk hart in den boezem voelt kloppen, en zoo ooit het ideaal van ons heilig Evangelie u verrukt heeft, moet ook in u

Sluiten