Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gere eenheid van God en Heelal, waarin deze beide factoren ophouden twee te zijn, niet weet te noemen. „Geen stof zonder kracht," zegt Dr. Büchner, „en geen kracht zonder stof. De stof is eeuwig en derhalve is ook de kracht eeuwig. Onafscheidelijk van de stof, is de kracht voor het noodzakelijk attribuut van de stof te houden. De kracht is niets anders dan de beweging der stof. Eene stof zonder kracht, beweging of vorm, is een even ondenkbaar en onmogelijk iets, als eene kracht, beweging of vorm zonder stof." Maar hoe dikwijls men dit nu ook herhaalt en in welke bewoordingen men dit ook nog eens zegt, men brengt het toch niet zoo ver, dat men ons dat ééne noemt, waarin het onderscheid tusschen stof en kracht wordt opgeheven. Stof is toch niet kracht en kracht is toch niet stof. Kracht is ook niet iets, dat niet behoeft genoemd te worden, als de stof genoemd is. Met andere woorden: het begrip „stof" involveert niet „kracht", evenmin als het begrip „kracht" „stof" in zich sluit Anders is niet recht duidelijk, waarom Dr. Büchner, die zooveel prijs op het Monisme stelt, tot dertien maal op den titel van zijn geschrift, dat over kracht en stof handelt, de woorden „Kraft und Stoff" laat drukken, tot zelfs in dit jaar 1874, waarin, zooals gij u herinnert, de laatste uitgaaf verschenen is. Evenmin is dan duidelijk, waarom hij, zooals wij hoorden, de benaming „Materialisme" minder passend acht. Geen stof zonder kracht; kracht het noodzakelijk attribuut van stof; welnu, ]aat dan de benaming „Materialisme" blijven, daar toch de Materie het voornaamste is, immers de onmisbare voorwaarde van kracht. Maar neen, Materialisme is niet de goede benaming; want dan denkt men altijd alleen aan de stof, en men moet altijd aan stof en kracht denken. Nu brengt het ons niet veel verder, dat telkens wordt herhaald: „Stof en kracht moeten in hare eenheid gedacht worden." Begin dan met haar in hare eenheid te noemen, met het woord uittespreken, dat de eenheid uitdrukt! Zoo toont gij, dat gij zelf beiden in hare een-

Sluiten