Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heid denkt, en zelf doet wat gij beweert dat behoort te geschieden, en dat, volgens u, ook niet voor onmogelijk behoeft gehouden te worden. Zoolang gij daarentegen ons dat woord onthoudt; zoolang gij zorgvuldig vermijdt, de hoogere eenheid van stof en kracht in één woord uittedrukken, brengt gij u onder de verdenking van de eenheid zelf nog niet gevonden te hebben; zoolang hebt gij ook niet het recht, om uw Atheisme of Materialisme met den naam van Eenheidsphilosophie te versieren. Maar zoo hebt gij ook niets vooruit boven de andere stelsels, die volgens u dualistisch zijn. Gij, die zelf de tweeheid, het onderscheid tusschen stof, die niet kracht is, en kracht, die niet stof is, niet in eene hoogere eenheid onzichtbaar kunt maken; gij hebt niet het minste recht, gij met uw „stof en kracht," om het Theisme met zijn „God en wereld" van dualisme te beschuldigen. God en wereld is althans in het supranaturalistisch Theisme in geen geval eene dualistische voorstelling, daar zij niet naast elkander staan, maar God zoowel transcendent boven, als immanent in de wereld (het heelal) gedacht wordt, de wereld (het heelal) als aan God onderworpen, immers geheel van Hem afhankelijk, Hem in niets beperkend, wordt voorgesteld, en er naar eene hoogere eenheid van die twee niet behoeft uitgezien te worden, omdat God zelf en Hij alleen het Hoogste, de Allerhoogste is. Tegenover het Theisme, bepaald het supra-naturalistisch Theisme, heeft Dr. Büchner derhalve allerminst recht' van spreken. Maar ook nog om eene andere reden moet die „eenheidsphilosophie" een bevreemdenden indruk maken. In zijn „Kraft und Stoff' spreekt hij (bl. 24, 25) van twee cirkelloopen. „Naast den cirkelloop der stof plaatst zich de cirkelloop der kracht, als noodzakelijk correlaat of als noodzakelijke aanvulling, en leert ons, dat niets ontstaat en niets vernietigd wordt, en dat de geheimnis der Natuur in een eeuwigen, in en door zichzelf gedragen kring rust, waarbij oorzaak en werking eindeloos en aanvangloos aan elkander geknoopt zijn." Hoe lang wij nu ook

Sluiten