Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

m

als een tijd van verval en verschrompeling te hooren aanduiden. En in zekeren zin was hij dat ook. De kultus en de ceremonieele wetten kwamen zoozeer voorop, dat men dreigde het zedelijk-religieuze uit 't oog te verliezen. Maar in den grond rustte de geheele toen ondernomen wetgevende arbeid op religieuze praemissen. Israël begon zijn verleden te zien uit het oogpunt van schuld, en nam nu al die maatregelen •die konden dienen om de rechte verhouding tegenover God te bewaren (besnijding, de eerstgeborenen voor Jahve, tienden, feestcyclus, priesters, en het geheele offerritueel, toespitsend in den grooten verzoendag). Dat alles was niet nieuw, behalve de groote verzoendag, maar nieuw was het systeem. Nieuw is ook dat de zond- en schuldoffers nu voorop komen. En •daarin, dat uiterlijke en ritueele fouten met zedelijke vergrijpen op eene lijn komen te staan, ligt het groote gevaar voor versteening.

Hoe weinig overigens het werkelijk geestelijk leven ook in deze periode werd verstikt, bewijst wel de religieuze litteratuur, die nu opbloeit. We denken aan geschriften als het Psalmboek, — een menigte Psalmen zijn veel ouder! — waar naast een diep zondebewustzijn een groot verlangen naar God en zijne gemeenschap zich uitspreekt, en de gewisheid van de vergeving der zonden enkel steunt op Gods gerechtigheid. Ook al hebben, wat de laatste jaren door verschillende geleerden is aangetoond, vele psalmen „kultisch" karakter, dan nog blijft hun hooge geestelijke waarde onaangetast.

V. De heilsverwachting

Een van de merkwaardigste verschijnselen van Israëls religie is de heilsverwachting, gewoonlijk aangeduid met den naam Messianisme. Geheel juist is

Sluiten