Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en deze aan de bovennatuurlijke orde, die door haar verzinnelijkt werd Zij predikte gehoorzaamheid, kuischheid en armoede als het levensideaal. In de renaissance daarentegen ontwaakt de klassieke geest, die het aardsche eenvoudig vergo elijkt, den enkele van de gemeenschap emancipeert, die vrij wil zijn om het leven te bezitten en te genieten, die zegt de natuur te volgen. Volgens Burckhardt bestaat de beteekenis dezer beweging in het algemeen hierin, dat „nevens de Kerk, die tot dusver het Westen samenbond, een nieuw geestelijk medium ontstond, dat, van Italië uit zich uitbreidend de levensatmosfeer voor alle hooger ontwikkelde Europeanen werd ). Het is intusschen moeilijk in éen adem de betrekking usschen de renaissance en het Christendom te noemen. Immers, in verband met de omwenteling in het cultuurleven worden ook Christendom en Kerk geschokt en vaneengescheurd De kerkhervorming greep plaats. De bestaande Kerk had eenerzijds de renaissance aanvaard, maar niet dan ten koste van zich zelve, d. i. van haar eeuwigheidsbeginsel, zooals de periode der renaissance-pausen maar al te duidelijk oont. Anderzijds had zij haar verworpen, bij monde van oavonarola en krachtens de ascetische stroomingen, die nooit in de Kerk geheel zijn opgedroogd; en later hebben de pausen der restauratie de renaissance geheel aan de Kerk onderworpen. De tegenstelling tusschen beide machten mo»e zoo op verschillende wijze tot rust zijn gebracht — verzoend is zij niet.

Geheel anders stond de Hervorming tegenover de cultuur. J, was haar ln beginsel niet vijandig, al was dit beginsel ook een ander. Emancipatie zonder meer heeft de Hervorming nooit bedoeld. Ook is zij niet in Italië ontstaan of van daar uit gevoed, zoodat zij met den specifiek Italiaanschen vorm dezer beweging, d. i. met de herleving van het oude, heidensche verleden eigenlijk niet te doen had, en b.v. het Duitsche humanisme veel meer bestaat in het zelfstandige gebruik van sommige bestanddeelen der oudheid dan in de inspiratie dier oudheid zelve. De Hervorming is de cultuur genegen. Luther laat alles achter als hij de kloosterpoort binnengaat: alleen zijn Plautus en Virgilius neemt hij mede. Wie denkt niet aan hleronymus? Melanchthon, deprseceptor

) Jac. Burckhardt, Dié Cultur der Renaissance in Italien, B. I, s. 220.

Sluiten