is toegevoegd aan uw favorieten.

Christendom en cultuur

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Integendeel, „Bildung" is daar de leus. Vandaar dat cultuur eensluidend is niet vrijheid. Alleen — niet de vrijheid „ungebildet" te blijven. Dit is eene tegenstrijdigheid. Vrijheid en „Bildung" zijn éen. Vandaar dat Fr. schlegel de geheele geschiedenis beschouwt als bevattende „niet alleen de openbare handelingen en veranderingen van een bizonder volk, maar zeden en tijd, kunst en staat, geloof en wetenschap, kortom alle zuiver-menschelijke daden, eigenschappen en toestanden: menschelijke „Bildung" of den strijd van vrijheid en natuur" l). Ziehier het ideaal, dat dien tijd bezielde, dat schlegel voor de geschiedenis, novalis voor de poëzie, schleiermacher voor den godsdienst, schelling voor de wijsbegeerte, in geestdrift bracht. Hierbij staat hun het stoffelijke op den achtergrond, hoezeer het is begrepen in het beeld der toekomst, als zij „dit hopen van de voltooiing van wetenschap en kunsten, dat zij ons de doode krachten dienstbaar zullen maken, dat zij de stoffelijke wereld en alles van de geestelijke wat zich regeeren laat, in een feeënpaleis zullen veranderen, waar de god der aarde slechts een tooverwoord behoeft uit te spreken en op een veer te drukken, als gebeuren moet wat hij beveelt" 2). Dergelijke uitingen zijn van belang, ook als anticipatie van hetgeen de toekomst in dit opzicht heeft gerealiseerd. Intusschen meene men niet, dat het woord cultuur door de cultuur-dragers der 18e eeuw doorgaans gebezigd werd. Bij de esthetische opvatting, waardoor zij werden geleid, klonk het hun ietwat naturalistisch. Het wisselt niet alleen af met „Bildung", maar dit laatste woord is voor hen het woord. Wij kunnen het eigenlijk niet vertalen. Beschaving is iets anders; het is minder; het doet denken aan uitwendig glad slijpen van het doode hout. Humaniteit is nauwer aan „Bildung" verwant. In haar wordt de verwerkelijking van het ideaal der menschheid als in menschelijkheid bestaande gezocht. De volle ontwikkeling van den mensch met alle functies van zijn geest en bepaaldelijk zijn zedelijken aanleg, ziedaar wat herder, deze apostel der humaniteit, onder haar verstaat. Bij humaniteit staat dus de mensch vooraan en valt op zijne geestelijke ontwikkeling de nadruk. Het begrip „Bildung" is ruimer. Het legt op

*) Schlegel, a. a. O. s. 252.

2) Schleiermacher, Reden über die Religion, s. 231.