Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

humanistischen levensinhoud den nadruk legt. Het is het idealisme in zijne doorzichtige schoonheid, dat gaarne over de donkere wateren der stoffelijke werkelijkheid henenzweeft. Aan de moderne cultuur de synthese te vinden van beidel Ten slotte heeft zij nog met eene andere tegenstelling te doen: die tusschen het individu en de gemeenschap. De renaissance der 14e en 15e eeuw, waarmede de moderne cultuur zoo treffend veel overeenkomst vertoont, verschilt in dit opzicht geheel van haar: toen stond de enkele op den voorgrond; nu ligt het zwaartepunt in de gemeenschap. Voor de humaniteitsidee der 18e eeuw was de enkele mensch ten slotte het einde van alle „Bildung". Het geniale ik ging, spookte soms nog rond in de literatuur der romantiek. Deze eenzijdigheid ontbreekt ook onzen tijd niet geheel. Wij danken aan NlETZSCHE het type van den Uebermensch, die zich zeiven wil uitleven. In de sociale kwestie is de betrekking tusschen den enkele en de gemeenschap de kwestie bij uitnemendheid. De verhouding tusschen den eene en de velen, de rechten der individualiteit en de eischen der gemeenschap en in verband daarmede de beteekenis van het karakter en de geschiktheid; de waarde van het menschenleven, de innerlijke gezindheid, de persoonlijke overtuiging in vergelijking met de belangen der maatschappij en de eischen van den volkswil — ziedaar vragen, waarop de cultuur, zal zij haar naam terecht voeren en dus maat, evenredigheid, samenhang, overeenstemming, volledigheid, i. e. w. harmonie zijn, het antwoord moet geven. Het socialisme van den dag is slechts de forsche, schorre vertolking van deze groote vraag der menschheid, die men wel kan meenen te hebben opgelost als men de fundamenteele onderscheiding tusschen het absolute en het relatieve, tusschen God en wereld in pantheïstischen of monistischen zin laat vervloeien, maar die wrekend terugkeert, als zij de disharmonieën tusschen het eene en het vele openbaar maakt, die waarlijk niet minder worden als een beide beheerschend beginsel ontbreekt.

Dit alles bewijst ons, dat de vele vragen, die zich ten aanzien van de cultuur voordoen, ten slotte uitmonden in de éene groote vraag: welke de verhouding is tusschen de cultuur en het Christendom. Hadden wij iets anders verwacht f Als wij de zooeven genoemde drie punten voorloopig

Sluiten