is toegevoegd aan uw favorieten.

Hedendaagsche moraal

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

sociale instincten desnoods moet dwingen met geweld.

Het baart geen verwondering, dat velen, onbevredigd door zulk een stelsel, nog verder zijn voortgeschreden en aan alle moraal het bestaansrecht hebben ontzegd. Ten allen tijde zijn er menschen geweest, die als dieren hebben geleefd, niet alleen onder de heffe des volks, maar ook onder de aristocratie van geboorte en van geest. Het bekende spreekwoord : hoe grooter geest enz., is niet geheel uit de lucht gegrepen. Ook heeft het in den loop der eeuwen nimmer aan denkers en wijsgeeren ontbroken, die de grondslagen der moraal aan het wankelen zochten te brengen. De romantiek bijv. schiep er behagen in, om alwat den stempel droeg van het geniale te verheerlijken, ook al was het zedelijk nog zoo streng te veroordeelen. Onder dien invloed schreef Schlegel zijn Lucinde, verklaarde Jacobi te willen liegen zooals eene Desdemona loog, verdedigde Goethe den zelfmoord en hief Heine de leuze aan van de emancipatie des vleesches. Maar toch is er nooit zulk eene algemeene en bewuste ondermijning van de moraal aanschouwd, als die er thans plaats grijpt in het tijdperk van overgang uit de negentiende in de twintigste eeuw.

Er is ongeveer sedert 1880 een machtige omkeer gekomen in de overleggingen en gedachten van de leidende geesten. Verschillende oorzaken hebben daartoe medegewerkt. De oorlog van 1870, de invloed van den russischen roman, de opgang der pessimistische wijsbegeerte, de teleurstelling der wetenschap, het onbevredigende van het neutraal onderwijs, de eenzijdigheid van het intellectualisme, de ellenden der maatschappij, de onwaarheid van de leuze : vrijheid, gelijkheid, broederschap, de huichelarij en leugen in het openbare leven, de comedie van het parlementaire stelsel, de zelfgenoegzaamheid van het liberalisme, de corruptie der