is toegevoegd aan uw favorieten.

Geleerdheid en wetenschap

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

spraak, welke op allerlei mogelijke en onmogelijke gevallen behoorde te worden toegepast. De wetenschap sloeg dus uit den aard der zaak den weg der casuistiek in, en „alle Casuistik ist ihrer Natur nach endlos" J). Indien het leven geen gevallen meer bood, werd de phantasie te hulp geroepen en eene reeks van vragen gesteld, die alleen voor de school, voor de redeneeren disputeerkunst beteekenis hadden. Uit de litteratuur der Rabbijnen is bekend, tot welke spitsvondige onderscheidingen de vraag aanleiding gaf, welke werken op den sabbat verboden waren. En de scholastiek besteedde haar denkkracht niet alleen aan de diepste godgeleerde en wijsgeerige problemen, maar vermeide zich met evenveel genot in het zoeken naar een antwoord op de vragen, of God ook de natuur van een dier en een steen had kunnen aannemen, of Christus ook als vrouw had kunnen geboren worden, of Hij besneden of onbesneden opgestaan was, of Adam een navel had enz. Ontleding en vergelijking van begrippen werd als eene verklaring der werkelijkheid beschouwd. Men meende het wezen der dingen te leeren kennen, wanneer men hunne voorstellingen en begrippen logisch te analyseeren wist2).

Deze wijsheid van den meester had de leerling in zich op te nemen. Zijn eerste en voornaamste taak bestond in het hooren en bewaren van wat de meester had gezegd. Leeren en repeteeren waren woorden van dezelfde beteekenis. Bij de Joden was de hoogste lof van een leerling daarin gelegen, dat hij een met kalk bestreken put was, die geen enkelen druppel doorliet. Zelfs moest hij, later als onderwijzer optredende, dezelfde uitdrukkingen bezigen, welke hij van zyn leermeester gehoord had. En eeuwen later vatte Vondel de hoogste eer, die hij aan Gerart Vossius bewijzen kon, in deze woorden saam, dat zijn brein heugenis had van meer dan vijftig eeuwen en dat alwat in boeken stond in zijn hoofd gevaren was. De mannen van wetenschap waren geleerden, en aan wandelende encyclopaedieën gelijk. Wel werd, naast het geheugen, zeker ook het oordeel geoefend, maar het scherpte zich voornamelijk

') Schüher, Gesch. d. jiid. Volkes. Leipzig II Dritte Aufl. 1898 bi. 321.

-) Lotze, Mikrokosinos III '206.