is toegevoegd aan uw favorieten.

Het Plakkaat van Verlatinge

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

geen koning zijn in Frankrijk. Tot de monarchomachen pleegt men ook te rekenen den bekenden Jezuiet Mariana, die in 1599 voor den Spaanschen Infant, den lateren Philips III, het befaamde werk schreef: De Rege ac Regis Institutione, libri tres. Uit de traditioneele leer van het pactum subjectionis trekken deze schrijvers zeer ver strekkende consequenties.

In Schotland ging de daad aan de theorie vooraf. De daad was de afzetting van Maria Stuart in 1567. In 1579 gaf de bekende Schot Buchanan een proeve tot rechtvaardiging van deze onttroning in zijn boek: De iure regni apud Scotos. Hierin verdedigt hij het standpunt, dat de macht ligt bij de meerderheid van het volk; het volk is rechter over den vorst. Het werk is opgedragen aan zijn leerling Jacobus VI, die echter later als Jacobus I van Engeland blijk gaf weinig profijt te hebben getrokken uit de democratische stellingen van zijn leermeester, immers in verschillende geschriften tegenover Paus en volk het goddelijk recht der koningen verdedigende.

De legitimistisch-absolutistische reactie tegen de tyrannenleer van de tweede helft der zestiende eeuw, die de keizerlijke theorie der Middeleeuwen wederom deed herleven, moet hier echter onbesproken blijven.

Vastgesteld kan worden, dat de monarchomachische tendenz van dien tijd zich gelijkelijk openbaart bij Protestanten en Katholieken. Typisch wordt dit geïllustreerd in een zeventiende-eeuwsch Engelsch versje, waarin de dichter het oog heeft op den Schot Buchanan en den Jezuiet Mariana en dat als volgt luidt:

A Scot and Jesuit, hand in hand,

First taught the world to say That subjects ought to have command And monarchs to obey x).

Juist is de inhoud van dit versje zeker niet. De stelling populus maior principe vinden we reeds in de middeleeuwsche overdrachtsleer terug en de katholieke monarchomachen bouwen in het algemeen op deze leer voort. Het is geen nieuwe leer, die hier werd verkondigd.

') Aangehaald bij R. H. Murray, The history of political thought from Plato to the present (1929), p. 167.