is toegevoegd aan uw favorieten.

Hoofdlijnen der paedagogiek van Dr. Herman Bavinck, met critische beschouwing

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eenheid saamwerkt. Noemen we deze sentimenten *), dan zijn er daarbij van verschillende samengesteldheid en richting. Sommige zijn gericht op bepaalde werkzaamheden, begunstigen alles wat daarmee in verband staat, weren af wat ze belet. Zoo die voor verschillende spelen, sportoefeningen, verzamelen enz. Andere zijn gericht op personen of zaken, 't zij individueel, 't zij als soort. Ze wortelen öf in 't welbehagen aan persoon of zaak, genieten in zijn aanwezigheid en welstand en bevorderen dien, weren af wat daaraan schadelijk is. Men zou ze opbouwende sentimenten kunnen noemen. Of ook ze wortelen in afkeer, en trachten het bestaan van hun object te schaden, met alle gevoelens, die daarmee gepaard gaan. Ze kunnen vernielende sentimenten heeten.

De eerste noemen we liefde tot personen, liefhebberij vóór of toewijding aan zaken; de laatste haat.

Betrekkelijk zijn deze sentimenten weer abstracties, want ze komen niet afzonderlijk voor en staan in wisselwerking met elkaar. Liefde voor het één, brengt haat mee voor het ander. En zelfs indien nog geen haat, dan wordt toch het andere meedoogenloos gebruikt en verbruikt voor het ééne. Zoo wordt in het sentiment der eigenliefde de geheele wereld principieel in gebruik genomen voor egoïstische doeleinden. Ten opzichte van andere personen en zaken gelden dan gebruikende of consumeerende sentimenten.

Zoo vinden we in gewoonten, vaardigheden en sentimenten de hulpbegrippen, waardoor de saamwerking van de meer enkelvoudige reacties van den mensch kan overzichtelijk gemaakt worden. Meer ook niet. Ze zijn niet te onderscheiden als organen der ziel, maar geven de velerlei vormen weer, waarin ze zich als eenheid openbaart. Het zijn geen afzonderlijke eenheden, waaruit we het zieleleven samenvoegen, maar het zijn gezichtspunten van waar uit we de velerlei zielswerkzaamheden met haar eenheid in verband kunnen brengen. Als zoodanig hebben ze waarde.

Intusschen staat deze organisatie der ziel niet alleen in betrekking tot haar reactie-milieu, het treedt ook in verband

') Naar Shand, Principles of character.

4