is toegevoegd aan uw favorieten.

Aan Dr. A. Kuyper

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Vergieten moeten uitloopen. Diezelfde schrijver kon gelukkig ook wijzen op liet een en ander dat verbetering heeft aangebracht, maar juist daartoe was in de meeste, niet in alle, gevallen de hulp des wetgevers onnoodig.

Het is dus geenszins uit hardigheid des harten dat velen weigeren zich door hun gevoel te laten meeslepen bij het hooren van de klachten over volksnooden. Zij gevoelen die nooden even diep als Gij. Maar, zeggen zij, die nooden zijn deels een gevolg van omstandigheden, waaraan geen wetgever iets kan veranderen, en die zich dan ook overal en in bijkans alle standen en kringen der maatschappij openbaren. Voor een ander deel zijn zij gevolg van de zonden van alle klassen der maatschappij; daartegen helpt niets dan verbreiding van het Evangelie, terugkeer tot den levenden God. Voor nog een ander deel zijn zij voor leniging dooiden wetgever vatbaar, en moet, tegelijk naar de oorzaak, naar het remedie gezocht worden.

Maar daarvoor is geen algemeen stemrecht noodig. Laat men het remedie eerst aangeven; dan zal de wetgever wel volgen! Ondervonden wij dat niet in onze schoolquaestie? Een halve eeuw hebben wij noodig gehad, om haar tot aanvankelijke oplossing te brengen. In al dien tijd vroegen wij niet om stembilletten, maar bestudeerden het vraagstuk, richtten scholen op, bereidden de publieke opinie voor, en zochten naar practische oplossingen. Eerst toen wij gereed waren, en in 1878 de persoonlijke begeerte van Willem IIJ wijken moest voor de macht der heerschende partij, heeft eene kleine wijziging van het kiezerspersoneel de onmiddellijke toepassing van het middel mogelijk gemaakt.

Op dien weg moesten wij, meende ik, voortgaan. Daar onze partij tot 1889 toe al haar krachten aan de schoolquaestie, voor een deel ook aan de quaestie der kerk en van het liooger onderwijs heeft moeten wijden, sprak het van zelf, dat zij in 1889 niet met allerlei verbeteringen op sociaal gebied gereed stond. Edoch: ook onder het tegenwoordig kiesstelsel voelde zij haar roeping. Wat zjj op het gebied van de sociale wetgeving deed, hoe zij eene fabriekswet invoerde, eene „truckwet" ontwierp, verbetering in sommige pensioneeringen bracht, het ambachtsonderwijs