Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

door te wijzen op de vermeerdering van de hypotheken, die hoe langer hoe meer in handen van groote bankinstellingen komen. Dit tracht hij dan voor te stellen als een bevestiging van de door Marx geleerde opeenhooping. Dat tegen hypotheek geleende kapitaal moet diens theorie redden. Maar aan de andere zijde poogt hij weer de beteekenis van het toenemend aantal bezitters te ontwrichten door de bewering dat slechts zij als zoodanig kunnen worden aangemerkt, die als zelfstandige ondernemers optreden, niet die hun kapitaal ter leen geven. Dat „ledige" kapitaal moest bij den landbouw de concentratietheorie staande houden, maar bij een onderzoek naar de vermeerdering der kapitalisten moet datzelfde kapitaal weer worden uitgebannen.

Wat is er aan van die Verelendungstheone ? Niets doet beter zien hoe zeer het geleerde apparaat der revisionisten hier ter dege doel heeft getroffen dan de poging van verschillende orthodoxen om te loochenen, dat door Marx de „absolute Verelendung" geleeraard is. Onomstootbaar vast staat dat hij die heeft verkondigd en niet minder zeker is dat hij heeft gedwaald. 3°) Wel tracht men in plaats van die absolute „Verelendung", van eene relatieve te gewagen, nl. van een kleiner wordend aandeel der arbeiders in de opbrengst der maatschappelijke productie, een niet-gelijken tred houden van hun vooruitgang en dien der kapitalisten, maar deze voorstelling vervalscht de oorspronkelijke theorie en wordt evenzeer door de werkelijkheid weersproken.

De commissie, ten onzent belast met de herziening van het program, tracht, in haar in 1912 verschenen Rapport nog te redden, wat er te redden valt en biedt deze schoone vinding aan: „De commissie erkent algemeen, dat er een soort van Verelendung stellig is, de psychische Verelendung, een dieper besef van wat men mist, een grooter behoefte

Sluiten