Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

prins Kropotkine21), evenals hij uit een oud adellijk geslacht geboren, heeft recht in de eerste plaats te worden genoemd. Als page aan het hof des Czaren opgevoed, maakte hij zich weldra uit deze omgeving los, om zich aan de studie der geologie en geographie te wijden, waarvoor ook verre reizen naar China en Siberië werden gemaakt. Groote kracht is er van hem in de anarchistische beweging uitgegaan, èn in Rusland èn in Frankrijk heeft hij in de gevangenis voor zijn revolutionaire euveldaden geboet. Verwondering kan 't niet wekken dat Kropotkine's natuurwetenschappelijke vorming ook op de ontwikkeling zijner denkbeelden invloed uitoefende. Vooral in een zijner laatste werken, Wederkeerig Dienstbetoon, gaf hij eene aanmerkelijk gewijzigde verdediging van het anarchisme. Op grond zijner langdurige studiën, door eigen ervaring versterkt, betoogt hij dat wederkeerig dienstbetoon de belangrijkste factor in de evolutie is; veel sterker dan de strijd om het bestaan doet zich in de dierenwereld de wet van onderling hulpbetoon gevoelen. In plaats van een bittere strijd om het bestaan tusschen dieren derzelfde soort, ontwaarde hij veeleer alom een hardnekkig streven om hulp en bijstand te verleenen. Merkwaardig is zijne mededeeling omtrent eene verhuizing van damherten, die hij aan den Amoer gadesloeg, waarbij de herten uit een gebied, grooter dan Frankrijk, voor een sneeuwstorm vluchtende, bij twintigduizenden bijeenkwamen en met gemeenschappelijke krachten den Amoer op de smalste plaats zochten over te zwemmen. De conclusie is gemakkelijk te voorzien. Ook in de menschelijke maatschappij had vroeger de vrije gemeenschappelijke saamwerking veel grooter beteekenis. Door het opkomen van den Staat en zijn toenemende bemoeiingen, is dat wederkeerig dienstbetoon onderdrukt. Schaft dien staat af, vernietigt het gezag en onderlinge samenwerking zal heerlijke vruchten voortbrengen.

Sluiten