Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van het recht beslissend zijn, dan moet een unanimiteit der rechtsovertuiging aanwijsbaar zijn. Krabbe drukt zich te dezen aanzien aldus uit: unanimiteit van rechtsovertuiging zal zich zeldzaam voordoen '). Hoe nu wil de schrijver zijn leer redden? Aan elke gemeenschap ligt een gemeenschappelijk doel ten grondslag, daarom moeten normen, op de bereiking van dat doel gericht, voor ieder lid der gemeenschap gelijkelijk gelden 2). Met eenheid van doel is als postulaat gegeven eenheid van rechtsnorm. Hieruit trekt de auteur nu een merkwaardige conclusie : «Waaruit volgt, dat aan de in die gemeenschappen gel«dende rechtsnormen een gemeenschappelijke rechtsovertuiging «ten grondslag moet liggen» 3). De verzwegen sententie is deze: er is geen recht, dan dat ontspruit uit het rechtsgevoel. Want noch uit het feit, dat aan elke gemeenschap een gemeenschappelijk doel ten grondslag ligt, noch uit de eenheid van rechtsnorm, welke een postulaat is, volgt unanimiteit van gemeenschappelijke overtuiging. Tenzij de auteur mocht meenen, dat in een gemeenschap, als Staat b.v., men gemeenschappelijk een doel en de middelen tot bereiking van dat doel heeft gesteld, wat toch wel niet is aan te nemen. Intusschen de rechtsnorm «vordert» — maar wat is, behoeft toch niet gevorderd — een gemeenschappelijke rechtsovertuiging4). Waar nu naar eigen getuigenis van den schrijver deze gemeenschappelijke overtuiging zeldzaam is, zal bij ontstentenis van deze oorzaak (gemeenschappelijke overtuiging) ook dit eigenaardige gevolg, n.1. de uit het rechtsgevoel ontsprotene norm, ontbreken. M. a. w. uit de zeldzaamheid van unanimiteit volgt zeldzaamheid van rechtsnorm. Dit is de logische consequentie. Om deze consequentie te ontgaan wordt nu als volgt geredeneerd. De eenheid van norm bezit fundamenteele waarde ! Zij bezit de hoogste rechtswaarde 5). Dit is volmaakt dezelfde ordening van gedachten, als wanneer ik zeg: de hoogste waarde van den mensch is, dat hij mensch, van een boom, dat hij boom is. Gij vergeet, merkt men misschien op, dat Krabbe spreekt over eenheid van norm; de eenheid van norm is de hoogste rechtswaarde. We merken op, dat de eenheid een postulaat is; dat elkaar tegensprekende normen onbestaanbaar zijn. De eenheid van rechtsnorm is met de rechtsnormen als object van wetenschap gegeven, ze ligt in haar daar-zijn.

*) T. a. p, blz. 47. 2) T. a. p., blz. 45. 3) T. a. p., blz. 45.

4) T. a. p., blz. 46. 6) T. a. p., blz. 50.

Zevenbergen, Verzamelde werken. 9

Sluiten