Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in het wilde weg naar de «veranderende» ') antecedenten of voorwaarden vorschen, maar vragen: is onder de antecedenten ook een of deze handeling; daarna komt de vraag naar de veroorzaking aan de orde.

Maar, zoo kan men vragen, is dan niet met het antecedent karakter van de handeling haar «causaliteit» voor deze verandering van zelf gegeven ? Een gevolg wordt toch bepaald door het geheel zijner antecedenten; oorzaak is mede-oorzaak? Men zou zich vergissen, indien men mocht meenen, dat dit ons een stap verder bracht. De causaliteitstheorie moet een maatstaf bieden om te onderkennen, wanneer oorzakelijk verband aanwezig is. Wie zegt: het gevolg wordt bepaald door het geheel zijner antecedenten, zegt geen onwaarheid, maar laat onbeantwoord, hoe dat verband, dit causaalverband tusschen die voorwaarden en het gevolg, zich karakteriseert.

Men zou kunnen opmerken, dat van Hamel, met een beroep op Mill, spreekt van een menigte samenwerkende factoren2). Stellig zou men echter den schrijver, juist wijl hij zich op Mill beroept, misverstaan, indien men dit samen-werlcen in strengen zin opvatte. Een menigte samenwerkende factoren is blijkbaar een vertaling van Mi U's «the whole of the antecedents» en wil te kennen geven, dat een gevolg niet op één factor is terug te voeren, maar steeds op een menigte. Op «samen», niet op «werken» valt de nadruk.

Elke concrete toestand is het noodwendig resultaat van een menigte antecedenten (samenwerkende factoren), van welke geen kan worden weggedacht, zonder dat ook het resultaat, zooals het feitelijk voorkwam, zou moeten wegvallen, zegt van Hamel. We merkten reeds op, onjuist is dit niet, maar het geeft hoegenaamd geen antwoord op de vraag, die een causaliteitstheorie moet beantwoorden. In deze bepaling toch wordt niet het begrip oorzaak, maar dat van den grond aangegeven. Dat niets wordt, niets is, niets wordt gekend, zonder voldoende reden of grond, heeft reeds de Stagvriet met klaarheid aangetoond. De kengrond is het geheel der voorwaarden van kennis; de oorzaak of Realgrund, het geheel der voorwaarden van een gevolg. Waardoor wordt deze gekarakteriseerd ? Hierop blijft van Hamel het antwoord schuldig.

Noch de leer der adaequate veroorzaking, noch die van de

') Hierover later. 2) T. a. p., bl. 234.

Sluiten