Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

I. 11. 13.

vervalscht en verdorven. Sodanige dingen die men snijden of schilderen mach zijn eensdeels historiën en geschiedenissen, eensdeels beeltenissen en gestalten der lichamen, sonder eenige historische beduyding. D eerste hebben eenige nuttigheyt tot leeringh en vermaningli. Maer belanghende de tweede soort, ick en sie niet datse den mensch yetwes anders konnen toebrengen dan vermaeck. En nochtans is 't openbaer dat bij na alle de beelden, dewelcke tot noch toe in de Kercken ten toon ghestaen hebben , gheweest zijn van desen tweeden slach. Waer uyt men af nemen kan, dat die niet door oordeel, keur of onderscheydt, maer door eenen sotten en Sect. 7. onbedachten lust aldaer zijn opgerecht. Ick verswijge nu 't gheen ick een weynigh voor desen hebb' aengheroert, te weten, hoe verkeert en onbetamelick deselve ten meer-endeel gemaeckt zijn, en hoe vryelick en ongemoeyt de schilders en beeldt-snijders in dit stuck hare dertelheyt betoont hebben: Ick seggh' alleenlick, al waerder schoon gheen feyl in, datse nochtans niet en deughen om 2. Dese vra- te leeren.

ghe wordt ou- \ 3 Maer dit tweederley onderscheydt der

dersocht, of het dij ij ltJli. <1

oorbaeriick is beelden oock daer latende, laet ons ter loops

dat de christe- overleggen, of het oorbaeriick zy eenige BeelKercken Bel? f^en m f'e Christen-Kercken te hebben, 't zy den hebben, dat die gheschiedemssen, 't zy dat die lichamen zietdevoor- der rnenschen afbeelden. Voor eerst, indien reden van dit wij eenighsins door 't ghetuyghnis en aensien Tierde' Boeek' van d'°ude Kerck bewoghen worden, soo Cap. 9. sect. 9.' laet ons gedencken dat de Kercken der Christenen in 't gemeyn sonder beelden geweest zijn by na den tijdt van vijf hondert jaren, in welcken tijdt de Rehgy en Godtsdienst meerdere bloei 1) hadd', en de suyvere Leer in haer welstant 2) en kracht stondt. Soo zijn dan de beelden tot cieraet en oppronckingh der Kercken alder eerst aenghenomen in die tijdt doe d'oprechtigheydt van de Godesdienst een weynigh vervalst en bedorven was. Ick en wil niet disputeeren en ondersoecken wat reden die ghehadt moghen hebben die daer van d'eerste auteurs en vinders gheweest zijn: maer is't dat ghy den eenen tijdt verghelijckt met den anderen, so sult ghij sien datse verr' afgheweecken zijn van d'oprechtigheyt en volkomentheyt der gener die geen beelden en hadden. Ende wat? meynen wy dat die Heylighe Vaders de Kercken soo langen tijdt sonder beelden gelaten souden hebben, indiense dat stuck voor nut en oorbaeriick aenghesien hadden ? Maer om datse daer in of geen, of seer weynigh profijt en voordeel

sagen, en daer en tegen seer veel ghevaers 1)

bemerckten , soo hebbense voorwaer 't selve meer door raet en reden, als door onverstant of versuym nagelaten? 'tWelckAugu- iusijneu49. stinus oock met klare woorden ghetuyght, QUacst 3 segghende: Terwijlse (namelick, de beelden) ziet oock hét in dese plaetsen in een eerlicke hoogheyt 4.Boeckvande gestelt worden, op datse van de ghene die cap''.31Godt3* bidden en offeren mochten werden gesien, soo beweghen en beroeren zy, al hoewelse sonder leven en gevoelen sijn, door hare ghelijckheydt diese hebben met de levendighe ledematen en sinnen der menschen , de swacke herten also, datse schijnen leven en adem te hebben, &c. En elders seght hy aldus: Want de figuer en ghedaent van de lidtmaten des Beeldts maeckt en dwinght eenighsins, dat de ziel die in 't lichaam leeft te meer meent dat dat lichaem gevoelen heeft, 't welck sy bevint haren lichame gelijck te zijn, &c. Wederom een weynigh daer nae: De beelden, seght °P den hy, hebben meer krachts om d'ongeluckighe Psalm U3' ziel te krommen en te verderven, van weghen Serm. 2.5.6. datse mondt, ooghen, ooren, en voeten hebben,

dan om die te rechten en te verbeteren van weghen datse niet en spreken, noch sien,

noch hooren, noch wandelen. En dit schijnt i. ioan. 5. 21. ghewisselick de reden te zijn waerom Joannes gewilt heeft dat wy ons niet alleen van den dienst der afgoden , maer oock van d'afgoden selfs wachten souden. En wy hebben door de grouwelicke uytsinnigheyt, dewelcke tot verderf by nae van de gantsche Godtsaligheydt de werelt 'voor desen hadd' inghenomen,

veel te wel bevonden datter gelijck als een vaendel 2i) en wimpel voor de 3) afgodery opghesteken wordt soo haest als de Beelden in de Kercke gestelt worden, overmits de dwaesheyt der menschen sich niet en kan bedwinghen ofse vervalt terstont tot superstitieus' en afgodische diensten. En of schoon daer van soo grooten ghevaer 4) niet en ware te verwachten, als ick nochtans bedencke 5),

waertoe de Kercken zijn verordineert, soo dunckt het my, ick en weet niet hoe, der Kercken-heyligheydt niet te betamen, datse andere beelden ontvangen, dan die levendige die de Heere door sijn Woort gheheyligt heeft, te weten, den Doop en het Nachtmael des Heeren met d'andere ceremonien, door dewelck' ons' ooghen soo vlijtighlick bekommert en so gevoelick bewogen behooren te werden, datse geen lust en hebben te gapen nae | andere , die door 't vernuft des menschen (P. 33.) ghemaeckt zijn. Siet dan, daer hebt gin 't onvergelijckelicke profijt der Beelden, 't welck

1) fleur 2) vigeut*.

I) perijekels. 2) vendel. 3) der. 4) perijckel. 5) overlegghe.

Sluiten