is toegevoegd aan uw favorieten.

De brief aan de Hebreeën en de brief van Jakobus

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ons de meest bekende allegorisator, er waren er meer. Bovendien, wie Philo leest, zal zich niet aan den indruk kunnen onttrekken, dat het bij hem anders toegaat, dan in Hebr. Philo verwijdert zich met zijn allegoriseerende exegese dadelijk van den letterlijken zin der plaats, komt op dingen, die daarmede niets te maken hebben. Dat vinden we in Hebr. niet. Grooter is dan nog de gelijkheid tusschen Philo en Gal. 4. Dat Hebr. en Philo beiden uitgaan, van wat wij thans noemen de onfeilbaarheid en de inspiratie der Schrift, is van zelf sprekend. Of men echter uit het feit, dat Hebr. evenals Philo veel citaten inleidt met e'iQtjxév (of iets dergelijks) xov 1 en soortgelijke zegswijzen mag afleiden, dat de bedoeling is te zeggen, de menschelijke auteur doet er niet toe, het is geinspireerd, staat te bezien. Het kan ook zijn, dat de schrijvers het betoog niet willen storen (als b.v. 4 : 7) door het noemen van een naam; dat beiden uitgaan van het Goddelijk gezag van het Oude Testament, staat vast.

Is er ook overeenstemming in de gedachten? Men heeft Philos' Logos, dien hij wel ïcQy.ieQsvq noemt, vergeleken met den Zoon-Middelaar uit Hebr. Maar de verschillen zijn toch grooter dan de overeenstemming.

Het is alles behalve zeker, dat Philo, den Logos altijd een persoon acht. Hebr. gebruikt voor den Middelaar het Woord Logos niet. Het ro,u<ÓTeQO$ van 4:12 heeft met Philos lóyoq xo/iievq niets te maken 1). Philo identificeert den Logos met Melchizedek (ovroq óé taziv o óq!)o$ ).óyo$, Legg. «•■"eg., 3) 25)- Hebr. zegt, dat Jezus hoogepriester is -/.ara zijv M. Hebr. gaat van den Zoon uit, laat Hem hooge¬

priester worden, Philo schrijft: i.iyofxev yaQ, röv aQxieQta ovx civ&Qwjiov, aj.i-a J.óyov O-elov sivai, De profug., 20. Bij Philo is de Logos noch geschapen, noch ongeschapen, God noch mensch, de Logos heet Zoon Gods, de wereld en de engelen zijn het ook 2). Van een menschwording en zelfovergave van den Logos weet Philo niet. Philos Logos is een abstractie, in Hebr. is Jezus, Die in de historie geleefd heeft, de nu verheerlijkte Zoon van God. Het dualisme tusschen hemel en aarde, God en mensch is noch speciaal aan Philo, noch aan Hebr. eigen, men vindt het in heel de Schrift. Het blijft van beteekenis, dat een plaats als Hebr. 8 : 5 aansluit bij een tekst uit het Oude Testament. Over 11 : 3 zie de exegese. Zoo kan ook van tal van andere dingen, die èn in Hebr. èn in Philo voorkomen (het zweren Gods bij zichzelf, de gerechtigheid van Noach, de trouw van Mozes enz. enz.), gezegd, dat beiden eenvoudig uit het Oude Testament hebben

') Zie ook J. Graf op 4: 12 (bl. 92, noot 6).

2) De somniis, 2, 28; Legg. alleg., 3, 61; Quod deus immut., 6. Vgl. ook Riggenbach, bl. 209, noot 83.