Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te sterven en te herleven als een lid in het groote lichaam van een geweldige massa. Vandaar dan ook dat zelfs dagen van oorlog zulk een groote bekoring hebben kunnen.

De sociale aandrift streeft naar wat men zou kunnen aanduiden met den algemeenen naam van „Wirbildung". De mensch wil met den ander één zijn, zich verliezen in de gemeenschap. Het ego-instinct streeft naar zelfhandhaving, het sociale naar zelfovergave, naar een opgenomen worden in een verband.

Die Wirbildung wordt benaderd in de vriendschap, wordt een moment krachtig doorleefd in de massa, wordt echter eerst voor goed en diep verwezenlijkt in de liefde. Aan alle kanten evenwel liggen de wegen tot Wirbildung voor den mensch open. Hij is van zijn geboorte af opgenomen in een groot menschelijk verband, hij is in werkelijkheid een lid van een groot lichaam. Het individueele is maar een zijde van zijn bestaan.

De sociale tendenties staan in het algemeen tegenover de egotische sentimenten, althans daar waar die egotische krachten zóó overspannen zijn, als in den regel het geval is. Daarom worden de sociale krachten meest verdrongen, kunnen zij slechts nu en dan den mensch diep beroeren. Het ego-instinct dreigt door zijn onbegrensde tyrannie het menschelijk zieleleven volkomen te verwringen.

Over de psychologie der volksmassa hebben vooral Fransche denkers gedacht en geschreven. Weliswaar is deze aangelegenheid ook elders nauwkeurig bestudeerd en moet het werk van Mc Dougall „The group Mind" als een verdienstelijke studie vermeld, maar toch blijft nog altijd het boek van Gustav Le Bon „Psychologie des Foules" het standaardwerk op dit gebied. De Fransche uitgave beleefde reeds een 38sten druk. De Hitler-beweging droeg het hare bij tot een ongekende belangstelling voor de psychologie der volksmenigte; voor gevoel en moraal bij de massa, voor de drijvende krachten, voor de veranderlijkheid in overtuiging en grondbeschouwing, voor het religieuse element, voor den roep om den leider en voor vele andere verschijnselen, welke bij massale volksbewegingen blijkbaar als vanzelf aan den dag treden. In een toegevoegde inleiding op de Duitsche vertaling, geeft Prof. Moede nog enkele bijzonderheden, tot het opmerken waarvan de gebeurtenissen in Duitschland gedurende de

laatste jaren volop gelegenheid schonken.

* *

*

42. Mensch en religie.

Het religieuze leven is een van de moeilijkste gebieden uit het zieleleven. Dat komt ten deele daardoor dat het zoo oneindig rijk genuanceerd is, ten deele ligt de oorzaak hierin dat wij daar te doen hebben met een geheel andere wereld, die ons directe begrip te boven gaat. Wanneer wij ons dan ook wagen aan een korte karakteriseering dan is dat met groote aarzeling. Nergens liggen zooveel gevaren als in de psychologie van het religieuze leven. Voordat wij op ons onderwerp zelf ingaan, willen wij twee opmerkingen maken van algemeenen aard.

Sluiten